29 sierpnia 2023 r. wejdą w życie zmiany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (dalej: KRiO). Zmiany te dotyczą głównie małoletnich w procedurach sądowych. Ponadto zmiany dotyczą także instytucji kuratora dla osób z niepełnosprawnością. Dlatego niniejszy wpis poświęcimy szczegółom tych modyfikacji. Zapraszamy do lektury!
Zmiany w KRiO pociągnęły także zmiany na gruncie innych ustaw. Dlatego poniżej zostaną one omówione z podziałem na: KRiO, Kodeks postępowania cywilnego (dalej: KPC), Kodeks postępowania karnego (dalej: KPK), Kodeks karny wykonawczy (dalej: KKW) oraz ustawę o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym.
W pierwszej kolejności należy zaakcentować zmianę w instytucji kuratora, która została przewidziana w art. 99 KRiO. Wspomniany przepis stanowi o tym, że dla dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, którego żadne z rodziców nie może reprezentować, sąd opiekuńczy ustanawia kuratora reprezentującego dziecko. W wyniku nowelizacji dokonana zostanie zmiana nazwy instytucji z „kuratora reprezentującego dziecko” na „reprezentanta dziecka”. Dotychczasowe określenie miało dostarczać trudności w rozumieniu, czym zajmuje się „kurator reprezentujący dziecko”, gdyż instytucja ta w społeczeństwie była często mylona z kuratorami sądowymi. Zmiana ta pozwoli na adekwatniejsze oddanie roli kuratora reprezentującego dziecko, która to polega na reprezentowaniu dzieci, a nie sprawowaniu nad nimi kurateli czy też kontroli. Odpowiednio w art. 99 – 993 KRiO oraz w dalszej części KRiO dokonuje się zmian polegających na wprowadzeniu nowego nazewnictwa instytucji.
W ramach nowelizacji dodano również w KRiO art. 992a, który reguluje to, że sąd opiekuńczy czuwa nad działalnością reprezentanta dziecka. Podstawą dla tej zmiany było to, że w sytuacji powołania reprezentanta dziecka, rodzice zostają pozbawieni ważnego elementu władzy rodzicielskiej w postaci działania w imieniu i na rzecz swojego dziecka. Tym samym ustawodawca uznał za niezbędne ukształtowanie reprezentacji dziecka tak, aby miało ono zapewniony najwyższy poziom ochrony, a sąd opiekuńczy posiadał pełną wiedzę o sposobie realizowania zadań przez reprezentanta dziecka.
Przepis art. 183 KRiO stanowi o przesłankach ustanowienia kuratora dla osoby z niepełnosprawnością. Ustawodawca uznał za konieczne zmiany celu ustanowienia kuratora, którym powinno być wsparcie przy prowadzeniu sprawy/spraw, a nie pomoc w ich prowadzeniu. W uzasadnieniu podkreślono, że celem ustanowienia kuratora dla osoby z niepełnosprawnością jest ułatwienie załatwienia spraw ze względu na trudności natury faktycznej, a nie zastępstwo ustawowe. Dlatego art. 183 KRiO został uzupełniony o § 1a ze wskazaniem elementów, które sąd ma uwzględnić, dokonując wyboru osoby kuratora. Ponadto w ramach nowododanego § 1b został określony zakres uprawnień i obowiązków kuratora.
Przepisy art. 2161 oraz art. 576 KPC stanowią o tym, kiedy wysłuchuje się małoletniego i wskazują, na to, że przesłuchanie odbywa się poza salą rozpraw. Uznano, że te przepisy zawierają szczątkowe regulacje i potrzebne są nowe, czyli takie, które będą precyzowały przebieg wysłuchania małoletniego, tak, aby zapewnić mu właściwe warunki, które zminimalizują jego stres wynikający z sytuacji rodzinnej.
Dlatego w ramach nowelizacji przyjęto, że wysłuchanie dziecka może nastąpić tylko raz w toku postępowania, chyba że wyjdą na jaw istotne okoliczności, które wymagają ponownego wysłuchania, przy czym to ponowne wysłuchanie dziecka przeprowadza ten sam sąd, chyba że jest to niemożliwe lub stoi temu na przeszkodzie dobro dziecka (art. 2161 § 3 KPC). Ponadto uregulowano w ramach dodanego art. 2162 § 1 oraz § 2, że wysłuchanie dziecka będzie następować na posiedzeniu niejawnym, poza salą posiedzeń sądowych, bez uczestnictwa innych osób (poza sędzią oraz w wyjątkowych przypadkach – biegłego psychologa).
Co istotne ustawodawca wprowadził także delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości, aby określił w drodze rozporządzenia sposobu przygotowania i przeprowadzenia wysłuchania oraz warunków, jakim mają odpowiadać pomieszczenia przeznaczone do przeprowadzania takich wysłuchań, w tym ich wyposażenie techniczne (art. 2162 § 4 KPC).
Zmiana odnosi się do instytucji reprezentanta dziecka w toku postępowania karnego i polega na nowelizacji art. 51 KPK poprzez dodanie § 2a. Zmiana ma wskazać, że organ prowadzący postępowanie karne jest zobligowany do ustalenia osoby właściwej do wykonywania praw małoletniego pokrzywdzonego w toku postępowania karnego i w przypadku posiadania wiedzy o zaistnieniu okoliczności określonych w przepisach KRiO, sąd właściwy do rozpoznania sprawy, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, będzie zobligowany niezwłocznie nie w później niż w terminie 3 dni od dnia zaistnienia powyższych okoliczności, wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o ustanowienie reprezentanta dziecka.
W KKW dodano obowiązek poinformowania pokrzywdzonego o opuszczeniu zakładu karnego przez skazanego. Dotyczy to osób pokrzywdzonych przestępstwami popełnionymi z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej lub określonymi w rozdziale XXV Kodeksu karnego (są to przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności) lub w art. 207 Kodeksu karnego (tj. znęcania się).
W pierwszej kolejności wymaga wskazania, że tytuł tej ustawy otrzymuje nowe brzmienie, a mianowicie od 29 sierpnia br. będzie to „ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich”.
W ramach ustawy wprowadzono szczególne środki ochrony małoletnich. Poniżej zostaną przeanalizowane wybrane z nich.
Stwierdzenie występowania ryzyka ponownego popełnienia przestępstwa będzie musiało być uwzględniane przy podejmowaniu decyzji kończących postępowanie w danej sprawie. Będzie to stanowić element obligatoryjny w sprawach o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej na szkodę osoby małoletniej. W uzasadnieniu ustawy wskazano, że dzięki temu rozwiązaniu możliwe będzie zastosowanie środków reakcji właściwych dla oskarżonego, a przez to dających szansę na resocjalizację w warunkach dostosowanych do indywidualnej sytuacji a w konsekwencji ochronę małoletnich.
Do ustawy dodany został Rozdział 4b dotyczący Standardów Ochrony Małoletnich. Umiejscowiony w tym rozdziale art. 22b nakłada na każdy podmiot zarządzający placówką:
- do której uczęszczają/w której przebywają lub mogą przebywać małoletni, na organizatorów działalności o takim charakterze, a także organizatorów działalności związanej z rozwijaniem zainteresowań przez małoletnich, podmiot prowadzący usługi noclegowo – hotelarskie oraz turystyczne, obowiązek wprowadzenia Standardów Ochrony Małoletnich.
Oznacza to, że wszystkie ww. placówki lub prowadzący wymienioną w nim działalności, muszą posiadać ustalone procedury ochrony małoletnich przed krzywdzeniem.
Będzie to nowym mechanizm w Polsce. W uzasadnieniu do ustawy o zmianie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz innych ustaw możemy przeczytać, że za każdym razem w sytuacji, kiedy pojawiają się informacje o skrzywdzonych dzieciach, pojawiają się zapytania: „Jak do tego doszło?”, ,,Kto zawinił?”, ,,Czy można było temu zapobiec?”. Prowadzone postępowania karne w takich sprawach zwykle kończą się wydaniem wyroku skazującego, jednak nie odwraca to zaistniałych już skutków. Dlatego w uzasadnieniu stwierdzono, że w związku z tym, że podstawowym zadaniem aparatu państwowego powinno być zapobieganie krzywdzeniu, zdecydowano wprowadzić do praktyki analizy przypadków, dokonywane przez wyspecjalizowany Zespół ekspertów z dziedziny prawa, pediatrii, psychologii, psychiatrii, pedagogiki i socjologii.
2 sierpnia 2023 r. Prezydent RP podpisał ustawę o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Oznacza to, że kolejne ważne zmiany nie omijają również Kodeksu cywilnego, Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Kodeksu postępowania cywilnego, czyli kwestii związanych z prawem spadkowym. Zmiany we wspomnianych aktach powinny zainteresować przede wszystkim potencjalnych spadkobierców. W ramach niniejszego wpisu omówione zostaną najważniejsze nowe uregulowania w zakresie prawa spadkowego. Zapraszamy do lektury!
Ze względu na rozległe zmiany, zostaną one omówione według podziału na poszczególne kodeksy w następującej kolejności: Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz Kodeks postępowania cywilnego.
Pierwszą i najważniejszą zmianą jest rozszerzenie katalogu przesłanek niegodności dziedziczenia – czyli zmiana w art. 928 KC poprzez dodanie pkt 4 i pkt 5. W aktualnym brzmieniu przepisu art. 928 KC wyraźnie stanowi, że powodem do uznania przez sąd za niegodnego dziedziczenia są:
W związku z tym, że powyższe wyliczenie miało charakter zamknięty (niepodlegający rozszerzeniu), ustawodawca dostrzegł potrzebę rozszerzenia tego katalogu.
Tym samym kolejnymi (nowymi!) - okolicznościami stanowiącymi o możliwości uznania danej osoby przez sąd za niegodną dziedziczenia są:
Jak wynika z uzasadnienia ustawy, spadkodawca będzie mógł samodzielnie zdecydować w testamencie o wyłączeniu spadkobiercy od dziedziczenia z wyżej wskazanych przesłanek.
Druga istotna zmiana dotyczy przepisu art. 934 KC, który przewiduje ograniczenie kręgu spadkobierców ustawowych w przypadku dojścia do dziedziczenia zstępnych dziadków, którzy nie dożyli otwarcia spadku – do dzieci tych dziadków, czyli rodzeństwa rodziców spadkodawcy, oraz dzieci tego rodzeństwa, czyli rodzeństwa ciotecznego lub stryjecznego spadkodawcy. Wyłączeni od dziedziczenia zostaną natomiast dalsi zstępni dziadków spadkodawcy, czyli tzw. cioteczne lub stryjeczne wnuki i dalsi krewni.
Kolejna istotna zmiana dotyczy art. 1015 KC i dodania kolejnych §, mianowicie § 11 oraz § 12. Przepis ten dotyczy złożenia oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku – mianowicie, że może być ono złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (szerzej o odrzuceniu spadku pisaliśmy także tutaj).
We wspomnianych § przewidziano, że do zachowania ustawowego terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku, określonego w art. 1015 § 1 KC, będzie wystarczające złożenie przed jego upływem wniosku do sądu. W przypadku, gdy będzie wymagana zgoda sądu na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku, w imieniu dziecka albo osoby pozostającej pod opieką, bieg wspomnianego terminu będzie ulegał zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie.
W tym zakresie wspomnieć należy o zmianie w zakresie art. 101 § 3 KRO oraz o dodaniu do § 4 art. 101. Mianowicie regulacja w nowym brzmieniu wyłączy konieczność uzyskania w każdej sytuacji zezwolenia sądu na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, gdy czynność polega na odrzuceniu spadku przez rodzica w imieniu dziecka, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, gdy jest dokonywana za zgodą drugiego z rodziców, któremu w tym zakresie również przysługuje władza rodzicielska, albo jest dokonywana wspólnie, a dziecko jest powołane do dziedziczenia w wyniku uprzedniego odrzucenia spadku przez któregokolwiek z rodziców. Zgoda sądu będzie jednak wymagana, jeśli inny zstępny rodziców tego dziecka przyjmuje spadek.
Bezpośrednią przyczyną tej zmiany jest to, że co do zasady spadek odrzucony przez rodzica powołanego do spadku jest najprawdopodobniej zadłużony.
Kluczową zmianą jest dodanie art. 6401 KPC, który to w § 1 reguluje, że zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka lub osoby pozostającej pod opieką w postaci prostego przyjęcia lub odrzucenia spadku, w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, wydaje sąd spadku. Z kolei § 2 stanowi, że w przypadku złożenia takiego wniosku do sądu opiekuńczego, przekazuje się go do dalszego rozpoznania sądowi spadku.
Bez wątpienia będzie to znaczące ułatwienie, gdyż wszystkim, co związane z masą spadkową będzie w kognicji jednego sądu – sądu spadku.
Ponadto pojawiły się nowości w zakresie treści oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, czyli szerokie zmiany w treści przepisu art. 641 KPC. Mianowicie w § 1 pkt 1 wskazuje się, że w treści wspomnianego oświadczenia wskazuje się tak jak dotychczasowo imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci niemniej zamiast jego ostatniego miejsca zamieszkania ujęte powinno zostać w treści oświadczenia jego ostatnie miejsce zwykłego pobytu.
W kontekście wspomnianego art. 641 KPC – pojawiają się także § 31- § 35, które regulują szczegółowe wątki związanie ze złożeniem przez rodzica oświadczenia o odrzuceniu spadku. Ustawodawca precyzyjnie wskazał, o czym musi oświadczyć rodzic. Do elementów obligatoryjnych należą:
Zgodnie z przepisem art. 14 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw – omówione wyżej przepisy wchodzą w życie w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia z następującymi wyjątkami:
Więcej informacji na temat przebiegu procesu legislacyjnego, a także samo uzasadnienie projektu odnaleźć można na stronie Sejmu pod tym linkiem (druk nr 2977).
Natomiast w kontekście projektowanych zmian w prawie spadkowym należy mieć na uwadze również projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, opracowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości (nr UD448), który przewiduje poważne zmiany m.in. w testamentach ustnych i podróżnych. Dla zainteresowanych – więcej informacji na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów TUTAJ. O istotnych kolejnych zmianach w tym zakresie będziemy informować w kolejnych wpisach dotyczących nowelizacji.
17 sierpnia 2023 r. Sejm zakończył prace w zakresie nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw. W ramach kolejnego wpisu omówione zostaną najnowsze zmiany dotyczące usprawnień w zakresie zadań związanych z gospodarowaniem Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa, a także doprecyzowują przepisy regulujące obrót nieruchomościami rolnymi na rynku prywatnym. Ponadto zmiany dotyczą także fundacji rodzinnych w zakresie gospodarowania ziemią rolną. Zapraszamy do lektury!
W wyniku przyjętej przez Sejm nowelizacji zmienione zostanie brzmienie art. 1a pkt 1 lit. b ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Określone zostanie, że przepisy ustawy nie będą miały zastosowania do nieruchomości rolnych, w których powierzchnia użytków rolnych jest mniejsza niż 0,3 ha. Aktualnie obowiązujące brzmienie przepisu zakłada, że jeżeli nieruchomość rolna będąca przedmiotem obrotu ma powierzchnię całkowitą co najmniej 0,3 ha, to do jej nabycia stosuje się już przepisy ustawy o kształtowaniu rolnego. Co to oznacza w aktualnej praktyce? Mianowicie to, że przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego mają także zastosowanie do nieruchomości tzw. mieszanych, gdzie tylko część (często nieprzekraczająca 0,3 ha) stanowi użytki rolne. Oznacza to, że więcej nieruchomości w obrocie nie będzie objętych restrykcjami wynikającymi z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.
Uchylony zostanie § 3 w art. 172 Kodeksu cywilnego. Przepis ten w aktualnym brzmieniu dotyczy możliwości nabycia nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego przez zasiedzenie jedynie przez rolnika indywidualnego w rozumieniu przepisów tej ustawy, jeżeli powierzchnia nabywanej nieruchomości rolnej wraz z nieruchomościami rolnymi stanowiącymi jego własność nie przekroczy 300 ha użytków rolnych. Tym samym zostaną wyeliminowane wątpliwości w zakresie osób, które mogą nabyć nieruchomość rolną w wyniku zasiedzenia.
Dokonano zmian w słowniczku poprzez rozszerzenie kręgu osób bliskich o:
Zmiana ta wynikała z potrzeby wprowadzenia ułatwień w zakresie przekazywania w rodzinie gospodarstw rolnych. Zgodnie z uzasadnieniem ustawodawcy, w praktyce miały zdarzać się sytuacje, w których nie było innych uprawnionych do nabycia nieruchomości rolnych niż wskazane osoby. Tym samym zostały spełnione oczekiwania rolników w tym zakresie.
Zmiany, jakie objęły także fundacje rodzinne w kontekście nabywania ziemi rolnych nie są korzystne. Mianowicie zakładają one zastosowanie także do fundacji rodzinnych ograniczeń związanych z nabywaniem nieruchomości rolnych, które zostały zawarte w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego. Z uzasadnienia do ustawy wynika, że ustawodawca uznał za „nieuzasadnione” uprzywilejowanie fundacji rodzinnych w stosunku do innych osób prawnych w zakresie obrotu nieruchomościami rolnymi. Tym samym zostaną uchylone przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, które pozwalają fundacji rodzinnej na obrót gruntami rolnymi bez spełnienia wymagań, które są nakładane na podmioty niebędące rolnikami indywidualnymi. W tym kontekście ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego będzie wymagać od fundacji rodzinnej oraz jej beneficjentów:
Większość zmian wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Wyjątek dotyczy art. 1 pkt 17 ustawy (przepis dotyczy ustalenia należności z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy), który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Przebieg procesu legislacyjnego wraz z uzasadnieniem ustawy dostępny jest TUTAJ (druk nr 3429).
Kolejny wpis z cyklu nadchodzących i jednocześnie znaczących nowelizacji w polskim porządku prawnym. Niniejszy wpis poświęcimy przede wszystkim zmianom w ustawie – Kodeks karny. Zapraszamy do zapoznania się ze szczegółami tej nowelizacji poniżej!
Pomimo tego, że ustawa z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw została podpisana przez Prezydenta RP 2 grudnia 2022 r., to jednak wejście w życie większości przepisów zostało przesunięte na dzień 1 października 2023 r. (notabene warto wspomnieć, że pierwotnie wejście w życie przepisów miało nastąpić już w marcu 2023!). Dlatego na niewiele ponad miesiąc przed wejściem w życie nowych przepisów warto dokonać przypomnienia najistotniejszych zmian, jakie będą wkrótce obowiązywać.
Najistotniejszą zmianą jest zmiana katalogu kar. Celem krótkiego przypomnienia, Kodeks karny w aktualnym brzmieniu przewiduje w art. 32 następujący katalog kar:
Od 1 października 2023 r. w powyższym katalogu nastąpi zmiana - kara 25 lat pozbawienia wolności zostanie uchylona, natomiast kara pozbawienia wolności, zgodnie z art. 37 Kodeksu karnego, będzie wynosić od miesiąca do lat 30 i będzie wymierzana w miesiącach i latach.
Od października nastąpią także poważne modyfikacje w zakresie odpowiedzialności karnej nieletnich. Zostanie rozszerzony katalog przestępstw, za które nieletni po ukończeniu 15 lat może odpowiadać na podstawie Kodeksu karnego, mianowicie o typ podstawowy zgwałcenia (art. 197 § 1 Kodeksu karnego). Ponadto od 1 października br. na mocy przepisu art. 10 § 2a Kodeksu karnego - nieletni po ukończeniu 14 lat, a przed ukończeniem lat 15 – będzie mógł odpowiadać na podstawie art. 148 § 2 i 3 Kodeksu karnego za zabójstwa kwalifikowane, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają oraz zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że stosowanie środków wychowawczych lub poprawczych nie jest w stanie zapewnić resocjalizacji nieletniego.
Przepis art. 296 § 4a Kodeksu karnego przewiduje wnioskowy tryb ścigania przestępstwa w postaci wyrządzenia szkody w obrocie gospodarczym. Aktualnie wspomniany przepis zawiera unormowanie zgodnie z którym, jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody majątkowej następuje na wniosek pokrzywdzonego. Od 1 października 2023 r. katalog ten zostanie rozszerzony. Mianowicie oprócz pokrzywdzonego, z wnioskiem będą mogli wystąpić także:
W uzasadnieniu wskazano, że głównym założeniem jest to, aby takie postępowanie mógł inicjować każdy zainteresowany podmiot pod względem swojego interesu majątkowego w ramach danej struktury organizacyjnej.
Przepis art. 44b i art. 44c Kodeksu karnego również od 1 października 2023 r. ulega zmianie. Mianowicie wprowadzony zostanie środek w postaci przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w ruchu lądowym lub przepadku jego równowartości, odwołując się regulacji wprowadzonych w części szczególnej Kodeksu karnego. Ponadto jego zastosowanie zostanie również rozszerzone na przestępstwa w ruchu lądowym, np. popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Podkreślenia wymaga, że przepadek pojazdu będzie można orzec przy zawartości alkoholu w organizmie sprawcy wyższej niż 1 promil we krwi lub 0,5 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo gdy prowadziła do takiego stężenia. Istotnym jest podkreślić, że od 1 października 2023 r. pojawi się również zmiana w przepisie art. 44b § 3 Kodeksu karnego. Mianowicie, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego z uwagi na jego zbycie, utratę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie jest niemożliwe lub niecelowe, wówczas orzeka się przepadek równowartości pojazdu.
W ramach niniejszego wpisu zostały przedstawione wybrane istotne zmiany w Kodeksie karnym. Bez wątpienia większość zmian, jakie zaszły w Kodeksie karnym - zaostrzają poziom sankcji karnej. Przebieg prac legislacyjnych wraz z uzasadnieniem dostępny jest TUTAJ (druk nr 2024).
18 sierpnia 2023 r. przekazano do podpisu Prezydentowi RP ustawę z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: ustawa o CIT). Nowelizacja wprowadza możliwość skrócenia okresu amortyzacji środków trwałych w postaci budynków i budowli niemieszkalnych z lat 40 odpowiednio do lat 5 lub 10. W niniejszym wpisie przedstawimy szczegóły dotyczące zmian.
Jak wynika już z samego uzasadnienia do ustawy, zmiany w postaci możliwości skrócenia okresu amortyzacji mają przede wszystkim na celu wsparcie mikro, małych i średnich przedsiębiorców w rozumieniu ustawy – Prawo przedsiębiorców, którzy prowadzą działalność w gminach o wysokim wskaźniku bezrobocia, będących jednocześnie gminami o niskim dochodzie w przeliczeniu na mieszkańca.
Wiemy już, kto może skorzystać z niniejszego udogodnienia. Naturalnie więc pojawia się zapytanie o warunki, w jakich można skorzystać ze skróconego okresu amortyzacji. Mianowicie zgodnie z treścią przepisów: art. 1 oraz art. 2 ustawy o zmianie ustawy o PIT oraz ustawy o CIT, wspomniani wyżej podatnicy mogą indywidualnie ustalić stawki amortyzacyjne dla wytworzonych we własnym zakresie środków trwałych będących budynkami (lokalami) niemieszkalnymi i budowlami, zaliczonymi do grupy 1 i 2 Klasyfikacji, po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych danego podatnika, w przypadku, gdy ten środek trwały znajduje się na obszarze gminy:
Z kolei w przypadku, gdy dany środek trwały znajduje się na obszarze gminy zlokalizowanej w powiecie, w którym przeciętna stopa bezrobocia wynosi:
Spełnienie warunków ustala się na miesiąc, w którym wystąpiło jedno z następujących zdarzeń:
Większość zmian wynikających z ustawy o zmianie ustawy o PIT oraz ustawy o CIT wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Powyższych zmian w ustawie o PIT można szukać w art. 22j, w którym to dodaje się ust. 7-13. Natomiast w ustawie o CIT zmiany te będzie można odnaleźć w art. 16j, w którym to dodaje się ust. 7-13. Szczegółowy przebiegu procesu legislacyjnego oraz uzasadnienie do niniejszej ustawy znajdują się na stronie Sejmu RP pod tym linkiem (druk nr 3129).
Od 22 maja 2023 r. pojawiło się nowe rozwiązanie dla rodzinnych biznesów w postaci fundacji rodzinnej. Rozwiązanie to umożliwić ma sprawne przeprowadzanie procesów sukcesyjnych, pozwalające na zatrzymanie majątku w rodzinie i kontynuację rodzinnej działalności. W niniejszym wpisie zostaną omówione najważniejsze aspekty prawne i podatkowe nowej formy prawnej w porządku prawnym, czyli fundacji rodzinnej. Zapraszamy do lektury!
Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną na podstawie ustawy o fundacji rodzinnej. Posiada zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych, a także może pozywać i być pozywana. Co istotne, fundacja rodzinna posiada odrębny majątek i ponosi samodzielną odpowiedzialność za swoje zobowiązania.
W kontekście instrumentu, jakim jest fundacja rodzinna należy mieć na uwadze to, że kluczowymi podmiotami są:
Fundacja rodzinna nie będzie mogła istnieć, jeżeli fundator nie wniesie mienia i nie wskaże beneficjentów.
Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie. To fundator powołuje fundację rodzinną, wnosi mienie na fundusz założycielski, ustanawia organy fundacji oraz jej statut. Oczywiście fundacja może mieć więcej niż jednego fundatora.
Beneficjentem, a więc podmiotem odnoszącym korzyści (świadczenia) zgodnie z wolą fundatora, będzie mogła być:
Ustawa o fundacji rodzinnej w obecnym brzmieniu nie przewiduje wymogu pokrewieństwa między fundatorem a beneficjentem. Istotnym jest również podkreślić, że beneficjentem może być tylko osoba, która zostanie umieszczona na liście beneficjentów.
Przeczytaj również na temat fundacja rodzinna na celowniku KAS.
W kontekście opodatkowania poruszone zostaną następujące podatki:
PIT
Zgodnie z art. 20 ust. 1g ustawy o PIT – wypłata świadczenia dla beneficjenta podlega pod opodatkowanie PIT-em według stawki 10% lub 15%. Dotyczy to:
Stawka podatku (10% lub 15%) zależy od relacji beneficjenta z fundatorem, a mianowicie:
Po zapoznaniu się z powyższymi informacjami naturalnie nasuwa się zapytanie o opodatkowanie beneficjentów z tzw. „zerowej” grupy podatkowej. Mianowicie otrzymanie przez nich świadczenia wolne są od opodatkowania PIT-em - dane świadczenie wypłacone beneficjentowi z ,,zerowej” grupy podlega tylko opodatkowaniu CIT-em na poziomie fundacji rodzinnej. W ramach przypomnienia osobami, które należą do „zerowej” grupy podatkowej zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, są:
CIT
Fundacja rodzinna jako osoba prawna podlega pod podatek dochodowy od osób prawnych, w tym również w okresie działania jako „fundacja rodzinna w organizacji”. Niemniej zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT – dla fundacji rodzinnej wprowadzono zwolnienie podmiotowe z CIT-u.
Istotnym jest podkreślić, że zwolnienie to nie jest całkowite. Mianowicie nie ma ono zastosowania do podatku od przychodów z budynków.
Jednak należy podkreślić, że jeżeli fundacja rodzinna nie będzie wypłacać żadnych świadczeń na rzecz beneficjentów – wówczas nie będzie opodatkowana CIT-em. Dopiero w sytuacji wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów powstanie konieczność uiszczenia CIT-u przez fundację rodzinną w wysokości 15%.
VAT
Nie zostały przewidziane szczególne reguły dotyczące podatku od towarów i usług. Oznacza to, że fundacja rodzinna może być podatnikiem podatku od towarów i usług w przypadku spełniania warunków z ustawy o VAT. Tym samym transakcje takie jak chociażby wnoszenie mienia do fundacji rodzinnej czy kwestia wynajmowania majątku – powinny być analizowane pod kątem VAT-u także.
17 sierpnia 2023 r. przekazano do podpisu Prezydentowi RP ustawę o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw. W ramach tej zmiany dojdzie do wdrożenia tzw. pakietu prawa spółek celem implementacji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2121 z dnia 27 listopada 2019 r. zmieniającej dyrektywę (UE) 2017/1132. W ramach niniejszego wpisu omówimy przede wszystkim najważniejsze zmiany w Kodeksie spółek handlowych (dalej: KSH). Zapraszamy do lektury!
Zmiany w KSH będą dotyczyć przede wszystkim uregulowań w zakresie przekształcenia, łączenia i podziału spółek. Mają one na celu wykonanie prawa Unii Europejskiej. Wskazuje się, że będą to zmiany w większości pozytywne i upraszczające reorganizacje na poziomie krajowym, jak i transgranicznym. Należą do nich:
W Ordynacji podatkowej pojawi się nowy Dział IIIc - Przeciwdziałanie nadużyciom w zakresie operacji transgranicznych (art. 119zzl – art. 119zzs). Tym samym pojawi się nowość, a mianowicie:
Szef KAS będzie wydawać opinię na wniosek złożony przez zarząd spółki. Celem przedstawienia stanowiska (wydania opinii o zgodności operacji z przepisami prawa podatkowego lub odmowy jej wydania), Szef KAS będzie przeprowadzał ocenę, czy istnieje uzasadnione przypuszczenie, że dokonanie transgranicznego przekształcenia, połączenia albo podziału spółki może:
Wniosek o wydanie opinii przez Szefa KAS będzie podlegał opłacie w wysokości 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu złożenia wniosku, ustalonego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Celem krótkiego przypomnienia, aktualnie minimalne wynagrodzenie o pracę wynosi 3 600 zł brutto, czyli opłata za wniosek, zgodnie z obowiązującą stawką wyniesie 1 800 zł. Opłatę będzie trzeba uiszczać w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku, na rachunek organu właściwego w sprawach opinii.
Zmianę dotyczącą konieczności uzyskania opinii należy ocenić niekorzystnie – może to wpłynąć na procesy reorganizacji – przede wszystkim ich przedłużenie.
Omawiane zmiany wchodzą w życie z dniem 15 września 2023 r., z wyjątkiem:
W związku z tym, że zmiany dotyczą procesów reorganizacyjnych spółek i wchodzą w życie już za niecały miesiąc, warto mieć je na uwadze w kontekście podejmowanych działań na poziomie krajowym, jak i transgranicznym.
Tutaj można zapoznać się z informacjami zamieszczonymi na stronie Sejmu (druk nr 3242).
Sierpień 2023 roku wydaje się pracowity dla władzy ustawodawczej. 18 sierpnia 2023 r. ustawę o zmianie Kodeksu karnego oraz niektórych innych ustaw przekazano do podpisu Prezydentowi RP. Tym razem zmiany dotyczą przepisów związanych z przestępstwem szpiegostwa, które zostało uregulowane w art. 130 Kodeksu karnego. Dlatego niniejszy wpis poświęcony zostanie tym zmianom. Zapraszamy do lektury!
Ze względu na szeroki zakres zmian w kontekście przestępstwa szpiegostwa – omówione zostaną stosowne zmiany w każdy akcie z osobna poniżej.
Najistotniejszą zmianą w zakresie nowej regulacji przestępstwa szpiegostwa z art. 130 Kodeksu karnego jest zaostrzenie karalności typu podstawowego przestępstwa (górna granica wymiaru kary będzie wynosić 30 lat pozbawienia wolności). Ponadto ustawodawca zdecydował się na objęcie karalnością również samego przygotowania do szpiegostwa – górna granica wymiaru kary wynosić będzie 8 lat pozbawienia wolności.
Istotnym jest również wskazać, że zostanie wprowadzona nieumyślna odmiana przestępstwa szpiegostwa. Przewidziana została kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
W kontekście powyższego i omawianych kolejnych zmian w Kodeksie karnym w ramach niniejszego wpisu wymaga podkreślenia to, że ustawodawca zdaje się bez zmian dążyć w kierunku surowości, a nie nieuchronności kary.
Na mocy nowelizacji prawo do zaopatrzenia emerytalnego nie będzie przysługiwało żołnierzowi, który został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo szpiegostwa, wobec którego orzeczono środek karny pozbawienia praw publicznych lub degradacji za przestępstwo popełnione przed zwolnieniem ze służby.
Nowelizacja przewiduje także dodanie przepisu art. 616a do ustawy o obronie Ojczyzny. Na mocy wspomnianego przepisu uregulowany zostanie zakaz fotografowania, filmowania lub utrwalania w inny sposób obrazu lub wizerunku bez zezwolenia:
Z kolei w art. 683a ustawy o obronie Ojczyzny uregulowana została sankcja za fotografowanie czy filmowanie bez zezwolenia obiektów wspomnianych wyżej, a mianowicie kara aresztu albo grzywny.
Wskazane zostało, że ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia,
z wyjątkiem m.in.:
Wyżej wskazane wyjątki wchodzą w życie z dniem 1 października 2023 r.
Cały przebieg procesu legislacyjnego dostępny na stronie Sejmu pod tym linkiem (druk nr 3232).
