Na gruncie polskich przepisów wyróżnić możemy instytucję ubezwłasnowolnienia całkowitego oraz ubezwłasnowolnienia częściowego. W wyniku ubezwłasnowolnienia osoba fizyczna zostaje całkowicie bądź częściowo pozbawiona zdolności do czynności prawnych. Co istotne, dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę, natomiast dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie – opiekę, chyba że pozostaje ona jeszcze pod władzą rodzicielską. W niniejszym wpisie przybliżymy obowiązki opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Zapraszamy do lektury.
W ramach uwag wstępnych należy słów kilka wspomnieć o przesłankach ubezwłasnowolnienia całkowitego, które muszą zostać spełnione łącznie, a mianowicie:
Celem ubezwłasnowolnienia całkowitego jest ochrona praw majątkowych i niemajątkowych danej osoby. Innymi słowy, celem jest przede wszystkim dbałość o osobę ubezwłasnowolnioną, zarówno o jej zdrowie, jak i środki do życia. Tym samym można wskazać, że opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej odpowiada przede wszystkim za jej dobro oraz interes społeczny. Opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej m.in. składa oświadczenia woli w imieniu tej osoby, reprezentuje osobę ubezwłasnowolnioną w sprawach urzędowych, jak i zajmuje się sprawami życia codziennego, np. zakupy.
W przypadku ustanowienia dla danej osoby opiekuna, oprócz konsekwencji dla samej osoby ubezwłasnowolnionej w postaci całkowitej utraty zdolności do czynności prawnych, również pewne konsekwencje powstają dla opiekuna. Opiekun zobowiązany jest wykonywać swe czynności z należytą starannością, jak tego wymaga dobro pozostającego pod opieką i interes społeczny. Co istotne, opiekun podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego. Zatem we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby – opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu. Mianowicie opiekun nie może dowolnie dysponować majątkiem podopiecznego – na każdą czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu, np. sprzedaż nieruchomości – musi on uzyskać zgodę sądu opiekuńczego.
Opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej może podejmować pracę – nie sprzeciwiają się temu żadne przepisy w aktualnie obowiązującym brzmieniu. Niemniej należy mieć na uwadze, że nierzadko opieka nad osobą ubezwłasnowolnioną może w sposób znaczący ograniczać możliwości zarobkowania opiekunowi. Wówczas to opiekun może wystąpić do sądu opiekuńczego o przyznanie opiekunowi za sprawowanie opieki wynagrodzenia okresowego albo jednorazowego.
Nie ma regulacji, która to zobowiązywałaby opiekuna do zamieszkania z osobą ubezwłasnowolnioną. Tym samym sąd nie może zobowiązać opiekuna do zamieszkania z osobą ubezwłasnowolnioną.
Na gruncie obowiązujących regulacji – nie ma przepisów, które obciążałyby opiekuna prawnego odpowiedzialnością za zobowiązana osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Jak najbardziej opiekun prawny jest zobowiązany do reprezentowania osoby ubezwłasnowolnionej m.in. przed sądami czy urzędami, niemniej opiekun nie odpowiada za długi osoby ubezwłasnowolnionej.
Sąd opiekuńczy przyznaje opiekunowi za sprawowanie opieki na jego żądanie stosowne wynagrodzenie okresowe albo wynagrodzenie jednorazowe w dniu ustania opieki lub zwolnienia go od niej. Wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy opiekuna jest nieznaczny lub gdy sprawowanie opieki jest związane pełnieniem funkcji rodziny zastępczej albo czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Jednocześnie wspomnieć należy także o tym, że wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona, a jeżeli osoba ubezwłasnowolniona nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej. W tym kontekście należy odnieść się do treści art. 53a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Mianowicie, jeżeli wynagrodzenie opiekuna pochodzi ze środków publicznych, to nie może przekraczać ono 1/10 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres poprzedzający przyznanie wynagrodzenia.
Majątkiem osoby ubezwłasnowolnionej zarządza opiekun. Niemniej w przypadku czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu niezbędna jest zgoda sądu. Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu możemy chociażby zaliczyć:
Przeczytaj o nowych rozwiązaniach w instytucji ubezwłasnowolnienia.
Dozór elektroniczny stanowi alternatywę dla krótkoterminowej kary pozbawienia wolności. Bez wątpienia odbywanie kary w ramach dozoru elektronicznego stanowi szansę na obniżenie represyjności polskiego systemu prawa karnego, szczególności w kontekście nowelizacji, które weszła w życie z dniem 1 października 2023 r. Kodeks karny wykonawczy przewiduje trzy formy kontroli zachowania skazanego przy użyciu monitoringu elektronicznego: stacjonarny, mobilny i zbliżeniowy. W niniejszym wpisie przybliżymy okoliczności wykonywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.
Tak, dozór elektroniczny pozwala na odbycie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Niemniej, aby dozór elektroniczny mógł być zastosowany, konieczne jest ziszczenie się przesłanek łącznie i złożenie wniosku do sądu penitencjarnego. Dozór elektroniczny polega na kontroli zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych, np. nadajnika w formie bransoletki nakładanej na nogę bądź rękę. Skazany winien przebywać w miejscu ustalonym przez sąd jako miejsce wykonywania kary, a opuszczać je może tylko w ściśle określonych godzinach wskazanych w postanowieniu sądu oraz w ściśle określonych celach, np. wykonywanie pracy.
Sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności z zastosowaniem dozoru elektronicznego. Niemniej muszą ziścić się łącznie następujące przesłanki:
Istotnym jest podkreślić, że w sprawach o udzielenie skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego sąd penitencjarny orzeka na wniosek. Złożenie wniosku jest bezpłatne. Wniosek może zostać złożony przez m.in. samego skazanego, obrońcę skazanego, prokuratora czy Dyrektora Zakładu Karnego.
Sąd penitencjarny albo komisja penitencjarna określa przedziały czasu w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których skazany ma prawo się oddalić z miejsca stałego pobytu lub innego wskazanego miejsca na okres nieprzekraczający 12 godzin dziennie, w szczególności w celu:
Tak, odbywając karę w systemie dozoru elektronicznego, można pracować. We wniosku o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego należy wskazać przedziały godzinowe świadczenia pracy w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia. Wówczas sąd, który przychyli się do wniosku, wskaże w postanowieniu godziny i dni, w których to skazany może świadczyć pracę.
Sąd penitencjarny, udzielając zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, może nałożyć na skazanego obowiązku określone w art. 72 Kodeksu karnego. Z § 1 pkt 5 przywołanego przepisu wynika, że sąd może zobowiązać skazanego do powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających. Co więcej, zgodnie z pkt 6, sąd może zobowiązać skazanego do poddania się terapii uzależnień. Obowiązki te mogą zostać nałożone również na wniosek prokuratora lub sądowego kuratora zawodowego, a także komisji penitencjarnej, jeżeli udzieliła skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.
