Jest to instytucja prawa rodzinnego, która została przewidziana w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Tylko w ramach wytoczonego powództwa w sądzie można dokonać unieważnienia małżeństwa. Co istotne, instytucja unieważnienia małżeństwa winna być traktowana jako wyjątkowy środek powodujący ustanie związku małżeńskiego, a kluczową rolę powinny pełnić przeszkody małżeńskie, które powodują niedopuszczenie do zawarcia małżeństwa. W niniejszym wpisie omówiona zostanie nieco szerzej wspomniana instytucja. Zapraszamy do lektury!
W trakcie sądowego postępowania o unieważnienie małżeństwa należy udowodnić, że małżeństwo w ogóle nie powinno istnieć na skutek zaistnienia konkretnej przesłanki. Wówczas w wyniku zakończonego postępowania o unieważnienie małżeństwa – małżeństwo uważane jest tak, jakby nigdy nie zostało zawarte.
W pierwszej kolejności pojawia się “potrzeba” unieważnienia małżeństwa. Po przeanalizowaniu sytuacji następnym krokiem jest złożenie pozwu do sądu okręgowego, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. W przypadku podjęcia decyzji o wytoczeniu powództwa o unieważnienie małżeństwa warto skontaktować się z prawnym tudzież adwokatem, który może zająć się przygotowaniem pozwu czy nawet reprezentacją w toku całego postępowania.
Sąd, po otrzymaniu pozwu o unieważnienie małżeństwa, w pierwszej kolejności bada właściwość sądu. Następnie sprawdzane są warunki formalne pozwu. Jeżeli warunki formalne nie są spełnione, wówczas sąd wzywa do ich usunięcia w określonym terminie. Po ich skutecznym uzupełnieniu – sąd wyznacza rozprawę. W przypadku braku usunięcia braków przez stronę pomimo wezwania sądu – pozew jest stronie zwracany. Z kolei zaś w przypadku, gdy warunki formalne zostaną spełnione – wówczas sąd wyznacza termin rozprawy i doręcza odpis pozwu pozwanemu, a w niektórych przypadkach – także prokuratorowi. Pozwany po otrzymaniu pozwu ma możliwość, w określonym przez sąd terminie, zgłoszenia żądań, wniosków oraz przedstawienia twierdzeń i dowodów na ich poparcie. Wówczas po odesłaniu przez stronę pozwaną odpowiedzi na pozew, możliwy jest przebieg postępowania, przeprowadzenie rozprawy oraz postępowania dowodowego. Po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok w sprawie o unieważnienie małżeństwa.
W kontekście unieważnienia małżeństwa należy wskazać, że w zależności od przyczyny unieważnienia małżeństwa, mogą pojawić się różne dokumenty w pozwie, które będą musiały zostać przedstawione jako dowód. Niemniej zaczynając od dokumentów, które z całą pewnością wymagane będą niezależnie od przyczyny stanowiącej podstawę do wniesienia powództwa o unieważnienie małżeństwa, należy wskazać:
Odnosząc się do „dodatkowych dokumentów”, które zależne są od przyczyny unieważnienia małżeństwa należy wskazać, że jeżeli żądamy unieważnienia małżeństwa, powołując się przy tym na wadliwe pełnomocnictwo – koniecznym będzie przedstawienie wspomnianego pełnomocnictwa. Natomiast jeżeli powołujemy się na przesłankę wieku – wówczas niezbędnym będzie przedstawić dokument, który potwierdzi brak przepisanego wieku u małżonka w momencie zawarcia małżeństwa. Z kolei w przypadku powołania się na chorobę psychiczną – zapewne może okazać się niezbędne przedstawienie dokumentów, np. od lekarza, które potwierdzą istnienie danej choroby.
Podobnie jak w przypadku innych postępowań sądowych - nie jesteśmy w stanie określić w sposób precyzyjny czasu trwania procesu o unieważnienie małżeństwa. Może być to rok, dwa, trzy lata - wszystko zależy od tego, czy pisma procesowe redagowane przez strony są poprawne, czy może sąd wzywa do usunięcia braków. Ponadto należy wziąć pod uwagę obłożenie danego sądu sprawami, czy nawet braki kadrowe w sądach, a także urlopy czy choroby sędziów prowadzących sprawę. Co więcej – problematyczny może być także sam spór. Przykładowo, tylko jedna strona może uważać, że powództwo o unieważnienie małżeństwa jest konieczne, natomiast druga może się z tym nie zgadzać. Ponadto istotna jest też kwestia powołania i przesłuchania ewentualnych świadków, przeprowadzenia całego postępowania dowodowego.
Unieważnienie małżeństwa może nastąpić tylko w przypadkach, które zostały określone w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Do tych przyczyn możemy zaliczyć:
Przeczytaj również na temat zgwałcenia w małżeństwie.
Oprócz tego, że uważa się małżeństwo tak, jakby nie zostało zawarte, małżonkowie wracają do stanu cywilnego sprzed ślubu, poprzedniego nazwiska. Ponadto między małżonkami ustają osobiste prawa i obowiązki. Istotnym jest również to, że sąd orzeka także o tym, czy i który z małżonków zawarł małżeństwo w złej wierze.
Z dnia na dzień kontaktuje się z nami brat, siostra, z którymi nie widzieliśmy się od lat ani podejmowaliśmy kontaktu. Dowiadujemy się, że z powodu trudnej sytuacji materialnej oczekuje od nas wsparcia finansowego w określonej kwocie miesięcznej. Co wówczas? Czy jest to słuszne żądanie? W niniejszym wpisie omówimy kwestię alimentów od rodzeństwa. Zapraszamy do dalszej lektury!
Jak najbardziej, obowiązek alimentacyjny również istnieje wobec rodzeństwa. Powyższe wynika z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który to stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża:
Oczywiście, najczęściej, gdy słyszymy o alimentach – słyszymy wówczas o konfiguracji, że to rodzice względem dzieci są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych albo ewentualnie dzieci względem rodziców. Niemniej obowiązek alimentacji może pojawić się również w przypadku rodzeństwa.
Alimenty od rodzeństwa przysługują, gdy uprawniony pozostaje w niedostatku. Samo pojęcie niedostatku nie występuje tylko wtedy, gdy uprawniony do alimentacji nie posiada żadnych środków finansowych, które umożliwiałyby mu utrzymanie. Niedostatek określa również taką sytuację materialną osoby uprawnionej, gdy nie jest ona w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.
Istotnym jest również zwrócić uwagę na art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który to stanowi o kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych (dzieci, wnuki) przed wstępnymi (rodzice, dziadkowie), a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Oznacza to, że uprawniony do alimentacji nie może sobie dowolnie wybrać osoby, od której będzie dochodził świadczeń alimentacyjnych, od której będzie mógł uzyskać “najwięcej”. Tym samym oznacza to, że możliwość dochodzenia alimentów od rodzeństwa jest poniekąd pomocniczym wyjściem dla osoby uprawnionej, a w pierwszej kolejności obowiązek alimentacji będzie dochodzony według wyżej omówionych reguł.
Zgodnie z art. 134 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem rodzeństwa będzie możliwe dopiero przy spełnieniu przesłanek w nim wskazanych. Jednocześnie wskazuje się, że przytoczona regulacja stanowi wyjątek – zobowiązani w linii prostej pokrewieństwa mogą uchylić od obowiązku alimentacyjnego wyłącznie, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
W kontekście powyższego oznacza to, że uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem rodzeństwa jest możliwe jedynie wówczas, gdy zadośćuczynienie temu obowiązkowi nie tyle stanowi jakikolwiek uszczerbek dla samego zobowiązanego lub jego rodziny, ile może być zakwalifikowany jako nadmierny. Pojęcie nadmiernego uszczerbku jest rozumiane w ten sposób, że spełnianie świadczeń alimentacyjnych na rzecz rodzeństwa wywołałoby istotne (dotkliwe) obniżenie stopy życiowej zobowiązanego i jego najbliższej rodziny.
Oznacza to, że sąd, nawet jeśli stwierdzi, że dana osoba ubiegająca się o alimenty – faktycznie popadła w niedostatek z przyczyn niezależnych od niej samej i jest uprawniona do alimentacji od rodzeństwa – sąd dodatkowo zbada, czy zadośćuczynienie temu obowiązkowi nie spowoduje nadmiernego uszczerbku dla danej osoby czy jej rodziny.
