Istotnym jest fakt, o którym nie można zapominać przy zamiarze ogłoszenia upadłości konsumenckiej, iż nie pozostaje ona bez wpływu na strefę majątkową małżonków. Ogłoszenie upadłości z mocy prawa zmienia ustrój majątkowy pomiędzy małżonkami, ponieważ w małżeństwie, w którym panowała wspólność majątkowa, następuje automatycznie powstanie ustroju rozdzielności majątkowej. Niniejsze oznacza, że upadłość w stosunku do jednego z małżonków zmienia również sytuację drugiego. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej w trakcie trwania małżeństwa skutkuje tym, że majątek wspólny małżonków, w tym mieszkanie, wchodzi w skład masy upadłości. Potwierdzenie tego znajduje odzwierciedlenie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2019 roku (sygn. akt III CZP 7/19) w której Sąd wskazał, że „z dniem ogłoszenia upadłości małżonka, nieprowadzącego działalności gospodarczej (art. 491(1) i nast. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 498 z późn. zm.), pozostającego w ustroju wspólności majątkowej, między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny, którego podział nie jest dopuszczalny, wchodzi do masy upadłości”.
W przypadku zatem ogłoszenia upadłości tylko przez jednego z małżonków, cały wspólny majątek w tym wspólne mieszkanie, zostanie przeznaczone na zaspokojenie roszczeń wierzycieli. Niestety małżonek, nie może zablokować czynności współmałżonka, nie może złożyć żadnego sprzeciwu. Jedyna możliwość jaka mu pozostaje to zarządzanie swoim majątkiem osobistym i dochodzenie ewentualnych należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność sędziemu-komisarzowi jak inni wierzyciele - co do zasady będzie to połowa wartości wspólnego majątku.
W zdecydowanie w korzystniejszym położeniu znajduje się małżonek, która posiadał z upadłym rozdzielność majątkową przed ogłoszeniem upadłości. Istotne jest jednak kiedy owa rozdzielność została ustanowiona, ponieważ nie w każdym przypadku będzie ona skuteczna w takich okolicznościach. Musi zostać zawarta co najmniej 2 lata przed ogłoszeniem upadłości, gdyż ustanowiona później nie będzie chroniła majątku współmałżonka. Zgodnie bowiem z art. 126 ust.1 Prawa upadłościowego: „Ustanowienie rozdzielności majątkowej umową majątkową jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.” Cel takiego rozwiązania jest oczywisty - ma to zapobiegać sytuacjom, w których małżonkowie ustanowią rozdzielność majątkową tylko, aby uchronić majątek przed wierzycielami. Tak więc rozdzielność majątkowa może uratować dorobek jednego ze współmałżonków, pod warunkiem, że została ustanowiona w odpowiednim czasie.
A co w przypadku rozwodu? Czy złożenie pozwu o rozwód będzie ucieczką od problemów i szansą na uniknięcie odpowiedzialności za długi upadłego? z zadłużeniami upadłego. Niestety podobnie jak w przypadku umownego zniesienia wspólności między małżonkami, skuteczność tego rozwiązania uzależniona będzie od momentu złożenia pozwu. Stosownie bowiem do treści art. 125 ust.1 Prawa upadłościowego: „Ustanowienie rozdzielności majątkowej na podstawie orzeczenia sądu w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, chyba że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony co najmniej na dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.”
Powstaje jednak pytanie co w sytuacji, gdy małżonek nie wiedział od długach drugiego małżonka ? Czy nie jest wtedy w żaden sposób chroniony? Przecież nie rzadko możemy się spotkać z modelem małżeństwa, gdzie jedna ze stron całkowicie nie zajmuje się finansami, nie mając żadnej wiedzy w tym zakresie. Ustawodawca przewidział możliwość zapewnienia ochrony małżonkowi upadłego, jednak nie jest to wcale proste aby taką ochronę uzyskać. Rozwiedziony małżonek upadłego albo małżonek upadłego może na podstawie powództwa lub zarzutu żądać uznania rozdzielności majątkowej za skuteczną w stosunku do masy upadłości, jeżeli w chwili powstania rozdzielności majątkowej nie wiedział o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości, a powstanie rozdzielności majątkowej nie doprowadziło do pokrzywdzenia wierzycieli. Sam obowiązek wykazania, iż w chwili ustanowienia rozdzielności nie posiadało się wiedzy o przesłankach do ogłoszenia upadłości, może w opisywanych okolicznościach nie nastręczać dużego problemu. Jednak już wykazanie faktu, że powstanie rozdzielności majątkowej nie doprowadziło do pokrzywdzenia wierzycieli, może okazać się zdecydowanie trudniejsze.
Każdy kto nosi się z zamiarem ogłoszenia upadłości konsumenckiej, w pierwszej kolejności zastanawia się co się stanie z nieruchomością, w której zamieszkuje? Bez znaczenia czy jest to mieszkanie czy dom jednorodzinny…najistotniejszą kwestią w takiej sytuacji jest to czy stracimy dach nad głową?
W momencie ogłoszenia upadłości konsumenckiej majątek dłużnika wchodzi do masy upadłości. Zarząd nad nim przejmuje wyznaczony przez sąd syndyk, który przeznaczy cały majątek wchodzący w skład masy upadłości na zaspokojenie roszczeń wierzycieli. Konsekwencją zatem ogłoszenia upadłości konsumenckiej będzie wejście do masy upadłości nieruchomości należącej do dłużnika, tj. lokalu mieszkalnego bądź domu jednorodzinnego a następnie jego sprzedaż przez syndyka. Czy aby jednak zawsze nieruchomość musi stać się częścią składową masy upadłości?
Prawo upadłościowe przewiduje pewne wyjątki dające możliwość wyłączenia określonych składników z masy upadłości. Sędzia-komisarz posiada uprawnienie do wyłączenia w drodze postanowienia pewnych składników majątku z masy upadłości, w tym także nieruchomości lub jej ułamkowej części, w sytuacji gdy są one trudno zbywalne lub wręcz niezbywalne. Kiedy takie sytuacje mają miejsce? Jako przykład można by wskazać skomplikowane sytuacje majątkowo-rodzinne konsumenta, które powodują przedłużanie się postępowania likwidacyjnego. W sytuacji więc, gdy nieruchomość nie może zostać zbyta z zachowaniem przepisów ustawy, tj. nie zgłasza się żaden nabywca mimo kilkukrotnych prób sprzedaży i zarazem dalsze trwanie postępowania będzie niekorzystne dla wierzycieli, ze względu na konieczność ponoszenia kosztów obsługi masy upadłości, to wówczas należy taką nieruchomość wyłączyć z masy upadłości. Jednak o tym, czy dana nieruchomość jest niezbywalna czy nie, za każdym razem decyzję będzie podejmował sędzia-komisarz, bacząc na całokształt okoliczności konkretnej sprawy. Jednym razem wystarczające okażą się 4 przetargi nie wyłaniające nabywcy, a w innej sprawie nawet 10 prób sprzedaży będzie niewystarczające. Każde postępowanie jest inne i należy je oceniać indywidualnie. Z pewnością więcej kłopotu nastręczy sprzedaż udziału w nieruchomości niż zbycie całej. Istotą jednak wyłączenia nieruchomości z masy upadłości jest pozostawienie upadłemu prawa własności do niej, a co za tym idzie dowolnej możliwości rozporządzania nią i korzystania z niej.
Co się stanie jeśli jednak nieruchomość nie zostanie wyłączona i syndyk dokona jej sprzedaży? Po włączeniu mieszkania do masy upadłościowej, aby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe, dłużnik może z niego korzystać w czasie określonym przez sędziego, jednak w sposób nie zakłócający jego sprzedaży przez syndyka. Z reguły traw to kilka miesięcy, tj. do momentu zaoferowania mieszkania nowym nabywcom. Do niedawna jeszcze obowiązywał przepis Ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1520) chroniący dłużnika przed bezdomnością po dokonaniu sprzedaży nieruchomości, tj. Art 491(13). Zgodnie z jego brzmieniem: „Jeżeli upadły jest osobą fizyczną i w skład masy upadłości wchodzi lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje upadły, a konieczne jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, z sumy uzyskanej z jego sprzedaży wydziela się upadłemu kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy.” Niestety obecne uregulowania uchyliły przedmiotowe rozwiązanie, co oznacza, iż dłużnik po sprzedaży swojego miejsca zamieszkania przez syndyka nie otrzyma już takiej pomocy. Wyboru sposobu likwidacji masy upadłości obejmującej nieruchomość dłużnika dokonuje samodzielnie syndyk w sposób, który umożliwia zaspokojenie wierzycieli w jak największym stopniu, z uwzględnieniem kosztów likwidacji. Likwidacji masy upadłości dokonuje się przez sprzedaż z wolnej ręki lub w drodze przetargu bądź aukcji.
Czy istnieje jakaś szansa zachowania nieruchomości poza wyłączeniem jej z masy upadłości, co zostało opisane powyżej? W trakcie trwania postępowania upadłościowego dłużnik może próbować wykazać, że sprzedaż innych składników majątku będzie wystarczająca dla osiągnięcia celów postępowania. Aby to uczynić powinien złożyć wniosek o zwołanie zgromadzenia wierzycieli. W sytuacji, gdy uda mu się udowodnić wierzycielom i przekonać sędziego, iż układ zapewni osiągnięcie celów postępowania upadłościowego, sędzia ma możliwość zwołania zgromadzenia wierzycieli w celu zawarcia układu. Samo zwołanie zgromadzenia wierzycieli wstrzymuje postępowanie likwidacyjne, a zatem zapewnia ochronę przed sprzedażą mieszkania, przynajmniej na jakiś czas.
Przedstawiony projekt zmian jest już trzecią częścią kultowych nowelizacji zmierzających do uproszczenia i unowocześnienia ustawy o VAT - zwanych pakietem SLIM VAT. Zawiera szereg uproszczeń w rozliczaniu podatku od towarów i usług przez przedsiębiorców, zmierzających do poprawy płynności ich finansów. Co tym razem przygotowało nam Ministerstwo Finansów? Poniżej przedstawiamy wybrane, najważniejsze w naszej ocenie zmiany, które czekają przedsiębiorców.
Nowa definicja małego podatnika VAT
Przewidziana nowelizacja ma wprowadzić nową definicję „małego podatnika VAT”. Dotychczas małymi podatnikami VAT były podmioty, które uzyskały maksymalnie 1.200.000 euro przychodu rocznie. Po zmianach przepisów limit ten ma zostać podwyższony do kwoty 2.000.000 euro – dzięki temu status małego podatnika i możliwość kwartalnego rozliczenia VAT otrzyma więcej przedsiębiorców.
Sankcje za nieprawidłowości w VAT
Aktualnie sankcje bazują na stawkach: 15%, 20%, 30%, 100%. Zgodnie z projektem ustawy, wraz z nowelizacją zmienią się również sankcje za nieprawidłowości w rozliczeniu podatku od towarów i usług. W miejsce sztywnych, konkretnie określonych stawek, zostaną wprowadzone elastyczne przedziały: do 15%, do 20%, do 30%. Umożliwi to organom skarbowym miarkowanie sankcji. Wskazać należy, iż sankcja w postaci 100% wartości niezapłaconego podatku pozostaje w niezmienionej formie.
Kurs przeliczeniowy w przypadku faktur korygujących
W aktualnym stanie prawnym brak jest przepisów, które mówiłyby, jaki kurs jest właściwy przy wystawieniu faktury korygującej, jeżeli pierwotna faktura została wystawiona w walucie obcej. Projektodawca postanowił uregulować tę kwestię w sposób następujący:
Przesłanki odliczenia VAT przy Wewnątrzwspólnotowym Nabyciu Towarów
Zgodnie z nowelizacją, usunięty zostanie przepis art. 86 ust. 10b pkt 2 lit. a ustawy o VAT. W związku z powyższym możliwość odliczenia podatku naliczonego nie będzie już warunkowane posiadaniem faktury wystawionej przez kontrahenta. A zatem po zmianach jedyną przesłanką do odliczenia VAT w przypadku WNT będzie wykazanie podatku należnego z tytułu WNT - warunek przewidziany w art. 86 ust. 10b pkt 2 lit. b ustawy o VAT.
Mechanizm podzielonej płatności
Nowelizacja zawiera zmianę w ustawie Prawo Bankowe w zakresie rachunku VAT. Do tej pory środki z tego rachunku mogły zostać przeznaczone na opłacenie, między innymi:
Wraz z wejściem zmian w życie, przedsiębiorcy zyskają możliwość zapłaty z tego rachunku kolejnych podatków i opłat:
Wydawanie wiążącej informacji stawkowej
W ramach pakietu SLIM VAT 3 zmienione zostaną zasady dotyczące wydawania wiążących informacji stawkowych. Aktualnie wniosek o wydanie wiążącej informacji stawkowej kosztuje 40 zł. Po wejściu w życie nowelizacji, wniosek taki będzie bezpłatny. Ponadto skonsolidowany zostanie system podatkowy w zakresie wydawania wiążących informacji akcyzowych, taryfowych i o pochodzeniu towaru. Do tej pory były one wydawane przez różne organy podatkowe, a po zmianach uprawniony do wydawania takich informacji będzie jedynie Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej.
Faktury zaliczkowe
W obecnym stanie prawnym, przedsiębiorcy mają obowiązek dokumentować fakturami nie tylko sprzedaż towarów i usług, ale również otrzymane zaliczki, za które musi wystawić fakturę zaliczkową. W przypadku gdy zarówno otrzymanie zaliczki, jak i dostawa towaru lub wykonanie usługi odbywało się w tym samym miesiącu brak było regulacji wskazującej czy dopuszczalne jest wystawienie wyłącznie faktury końcowej, czy trzeba wystawić fakturę zaliczkową i fakturę końcową. Wprowadzany pakiet SLIM VAT-3 reguluje daną kwestię. Przepisy zawarte w nowelizacji wskazują, że w przypadku gdy przedsiębiorca otrzyma w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym powstał obowiązek podatkowy, zarówno zaliczkę, jak i resztę należności za sprzedane towary lub usługi, to ma prawo do wystawienia jednej faktury końcowej.
SLIM VAT 3 – od kiedy?
Nowe przepisy w większości będą obowiązywać od 1 stycznia 2023 r., z nielicznymi wyjątkami wymienionymi w projekcie ustawy. Część zmian wejdzie w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia ustawy, a część będzie obowiązywać dopiero od 1 kwietnia 2023 r.
W związku z nowelizacją ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, która zaczęła obowiązywać od dnia 31.07.2021 r. (w skrócie: AML) rozszerzony został krąg instytucji objętych wymogami z zakresu identyfikowania, monitorowania i zgłaszania podejrzeń o pranie pieniędzy. Nowymi, zobowiązanymi podmiotami są przedsiębiorcy, których podstawową działalnością gospodarczą jest świadczenie usług polegających na sporządzaniu deklaracji, prowadzeniu ksiąg podatkowych, udzielaniu porad, opinii lub wyjaśnień z zakresu przepisów prawa podatkowego lub celnego, niebędący innymi instytucjami obowiązanym. Zatem w głównej mierze nowelizacja ta obejmuje biura rachunkowe, które będą musiały stosować wobec swoich klientów środki bezpieczeństwa finansowego i rozpoznawać ryzyko prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu.
Zacznijmy może o wyjaśnienia co w ogóle oznacza używany skrót AML odnoszący się do omawianych zmian. Tłumacząc jest to: „Anti Money Laundering”, czyli w przełożeniu na język polski – przeciwdziałanie praniu pieniędzy. Celem wprowadzonej zmiany jest dostosowanie regulacji polskich do przepisów europejskiej dyrektywy AML i w konsekwencji zwiększenie efektywności systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowania terroryzmu poprzez wprowadzenie obowiązkowych procedur dla określonych działalności gospodarczych w naszym kraju. Przepisy te nakładają nowe obowiązki oraz rozszerzają katalog podmiotów zobowiązanych do ich stosowania w imię walki z legalizacją pieniędzy pochodzących z przestępstw.
Skupmy się jednak konkretnie na biurach rachunkowych, które niezależnie od formy prowadzenia działalności, a także niezależnie od rozmiaru i liczby pracowników, są zobligowane jako instytucje obowiązane do realizacji obowiązków wynikających z ustawy AML. Obecnie, podmioty te bedą traktowane na równi z innymi dużymi instytucjami finansowymi takimi jak banki, ubezpieczyciele czy inne firmy inwestycyjne, co chyba nie jest słusznym rozwiązaniem, ze względu na oczywiste różnice specyfiki i struktury działalności. Wszystkie podmioty zobowiązane wedle ustawy, bez żadnych wyjątków muszą posiadać oraz realizować wewnętrzne procedury, określające zasady postępowania oraz wykonania obowiązków w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Objęcie tym obowiązkiem wszystkich, nawet jednoosobowych biur rachunkowych czy firm księgowych, zdaje się być brakiem zachowania zasad proporcjonalności. Jako przykład można by chociaż wskazać procedurę anonimowego zgłaszania naruszeń, w odniesieniu do jednoosobowych podmiotów, które miały by „donosić” same na siebie, co jest oczywiście pozbawione sensu. Niestety póki co przepisy te obowiązują w takiej wersji i trzeba się do nich stosować.
Z założenia wprowadzona regulacja ma zapobiegać występowaniu sytuacji, w których podmiot dokonuje transakcji ze stroną, co do której może zachodzić podejrzenie, iż przepływy pieniężne mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu. Ponadto istotą i celem jest stworzenie systemu powiadamiania właściwych organów o zaistnieniu sytuacji, w której doszłoby do nieprawidłowości przy realizowaniu transakcji. Wdrożenie AML to szereg czynności jakie należy wykonać - do podstawowych możemy jednak zaliczyć:
Obowiązek wdrożenia wewnętrznej procedury w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu wynika wprost z art. 50 wskazywanej ustawy i jest jednym z kluczowych wymogów, którego niedopełnienie stanowi delikt administracyjny zagrożony karą pieniężna. Ustawa wskazuje, że wewnętrzna procedura AML w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu ma charakter regulacji indywidualnej, co oznacza, iż powinna być dostosowana do charakteru, rozmiaru, specyfiki działalności, określając zagrożenia związane z procederem prania pieniędzy i ograniczając ryzyko wystąpienia nadużyć w tym zakresie. Pomimo indywidualnego charakteru musi jednak regulować określone art. 50 ust. 2 ustawy AML sprawy takie jak:
Niniejszy dokument powinien mieć formę pisemną lub zostać zapisany na nośniku elektronicznym wraz z potwierdzeniem daty jego wprowadzenia. Istotnym jest, iż biura rachunkowe jako podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych posiadają najczęściej dostęp do dokumentacji rachunkowej podmiotów potencjalnie narażonych na ryzyko prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Z tego właśnie względu, na wypadek stwierdzenia określonych ryzyk biuro rachunkowe jako podmiot obowiązany, powinien zastosować wobec swoich klientów środki bezpieczeństwa finansowego, polegające na m.in. bieżącym monitorowaniu stosunków gospodarczych z klientem, czy identyfikacji beneficjenta rzeczywistego.
Zanim przejdziemy do odpowiedzi na tytułowe pytanie, zdefiniujmy sobie w pierwszej kolejności pojęcie patentu, gdyż zapewne nie każdy musi wiedzieć co ono oznacza i co należy rozumieć przez udzielenie ochrony patentowej. Można powiedzieć, iż patent jest bezwzględnym prawem do wyłącznego korzystania z wynalazku przez określony czas, w sposób zarobkowy, na terytorium danego państwa lub państw, przyznawanym przez określony organ państwowy, regionalny lub międzynarodowy.
W naszym kraju uzyskanie ochrony patentowej jest efektem decyzji administracyjnej o charakterze konstytutywnym, wydanej przez Urząd Patentowy. Zgodnie z treścią art. 63 ustawy Prawo Własności Przemysłowej, z uzyskaniem patentu łączy się nabycie prawa do wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres 20 lat, licząc od daty dokonania zgłoszenia wynalazku. Zakres przedmiotowy patentu wyznaczają zastrzeżenia patentowe znajdujące się w opisie patentowym.
Z praktycznego punktu widzenie udzielenie ochrony patentowej pozwala nam zabezpieczyć się przed bezprawnym wykorzystaniem, czy nawet „kradzieżą” naszego wynalazku przez podmioty konkurencyjne. Należy też wspomnieć, iż patenty na wynalazki traktowane są jako składniki majątku, którymi można obracać i w ten sposób na nich zarabiać. W tym miejscu należy jednak podkreślić jedną bardzo istotną kwestię. Mianowicie w rozumowaniu potocznym przyjmuję się, iż patent można uzyskać na jakikolwiek produkt, wytwór, czy oznaczenie. Otóż takie myślenie jest błędne, ponieważ opatentować w sensie prawnym można jedynie wynalazek.
Czym zatem jest ten wynalazek? Niestety próżno szukać definicji wynalazku w przepisach prawa. Przyjmuje się jednak, iż jest to techniczne rozwiązanie danego problemu/zagadnienia, bez względu na dziedzinę, będące rezultatem pracy umysłowej człowieka. Nie na wszystkie wynalazki można uzyskać jednak patent. Według ustawodawcy, aby wynalazek mógł zostać opatentowany musi spełniać następujące warunki:
Skoro już wiemy czym jest wynalazek i patent oraz jaką ochronę zapewnia nam uzyskanie patentu na wynalazek i jaki wynalazek może zostać opatentowany, to odpowiedzmy sobie na nasze kluczowe pytanie, tj. na co nie można uzyskać patentu?
Zgodnie z art. 29 ustawy Prawo własności przemysłowej patentów nie udziela się na:
Porządek publiczny i dobre obyczaje to pojęcia dość nieostre, w konsekwencji daje to duże możliwości interpretacyjne, jednakże jako dość oczywiste przykłady można by wskazać np. wynalazek umożliwiający jazdę samochodem pod wpływem alkoholu, który powodował by jego niewykrycie w organizmie podczas kontroli, bądź wynalazek umożliwiający klonowanie ludzi.
Poprzez czysto biologiczny sposób hodowli należy rozumieć taki, który w całości składa się ze zjawisk naturalnych jak krzyżowanie czy selekcjonowanie. Dla przykładu jeśli skrzyżujemy dwa konie różne rasy, to źrebak który się urodzi nie będzie mógł zostać opatentowany.
Z racji tego, że życie ludzkie ma szczególny status, za niemoralne uznaje się stawianie lekarzom i weterynarzom jakiś barier w wykonywaniu ich zawodów. Chodzi tu jednak o wszystko co ma związek z ciałem pacjenta - jeśli choć jeden element sposobu terapeutycznego przebiega w ciele chorego, to nie uzyska on możliwości opatentowania.
Co też istotne, w myśl przepisów powołanej ustawy za wynalazki nie są uznawane w szczególności odkrycia, teorie naukowe, metody matematyczne, plany i zasady dotyczące działalności umysłowej, gospodarczej i gier, idee, wytwory o charakterze jedynie estetycznym oraz oprogramowanie komputerowe. Skoro więce patent udzielany jest tylko na wynalazek, to wszystko co wynalazkiem nie jest w rozumieniu ustawodawcy, nie może otrzymać ochrony prawnej wynikającej z uzyskania patentu.
W dobie współczesnego świata, któremu towarzyszy nieustanna cyfryzacja i rozwój nowych technologii, programy komputerowe i aplikacje na telefon, stały się dla nas czymś tak oczywistym i naturalnym, że nie wyobrażamy już sobie życia bez nich. Konsekwencją ich popularności, są nowe pomysły, nowe rozwiązania i idee mające ułatwić nam funkcjonowanie. Wiele polskich startupów chce patentować software. Niestety polski ustawodawca wyłączył co do zasady oprogramowanie z grona patentowanych wynalazków, na mocy przepisów ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo Własności Przemysłowej. Zarówno w Polsce, jak w innych krajach UE, programy komputerowe są chronione tylko na podstawie prawa autorskiego, co stanowi jedynie zabezpieczenie kodu źródłowego, a nie najważniejszych w tym kontekście aspektów, tj. funkcjonalności programu i zastosowanej w nim metody.
Ani w polskich, ani w europejskich przepisach nie ma definicji wynalazku. W obydwu porządkach prawnych znajdziemy natomiast informację, co wynalazkiem nie jest. I tak, w Polsce zakaz patentowania oprogramowania ma swoje uzasadnienie w ustawie Prawo Własności Przemysłowej. Zgodnie z jej art. 24 patent można uzyskać na wynalazek, który jest nowy, posiada poziom wynalazczy i nadaje się do przemysłowego stosowania. Jednocześnie ustawa w art. 28 wskazuje pewne rozwiązania, które patentowalnymi wynalazkami nie są”
„Za wynalazki, w rozumieniu art. 24, nie uważa się w szczególności:
(……)
5) programów do maszyn cyfrowych;”
Podobną regulacje znajdziemy w Konwencji o patencie europejskim, w art. 52:
„1. Patenty europejskie udzielane są na wynalazki, które nadają się do przemysłowego stosowania, są nowe i posiadają poziom wynalazczy.
2. Nie uważa się za wynalazki w rozumieniu ust. 1 w szczególności:
[…]
c) schematów, zasad i metod przeprowadzania procesów myślowych, rozgrywania gier albo prowadzenia działalności gospodarczej oraz programów komputerowych;
Mając na względzie powyższe uregulowania sprawa zdaje się być dość oczywista. Czy aby jednak na pewno? nie ma żadnej możliwości na uzyskanie patentu na oprogramowanie? Sprawdźmy zatem jako to wygląda w praktyce…
W literaturze i orzecznictwie uznaje się, że oprogramowanie komputerowe nie może zostać objęte ochroną patentową z uwagi na swój abstrakcyjny, nietechniczny charakter, który wymagany jest od wynalazków. Praktyka, w tym także Urzędu Patentowego w Polsce pokazuje jednak, że są pewne kategorie rozwiązań dotyczących oprogramowania, które mogą zostać objęte ochroną patentową. Jak się okazuje możliwe jest udzielenie ochrony patentowej na wynalazki, w których oprogramowanie przedstawione jest jako niezbędna część, odpowiedzialna za funkcjonowanie materialnej maszyny lub przebiegu procesu o charakterze technicznym. Przewiduje się zatem ochronę patentową rozwiązań wspomaganych programem do maszyn cyfrowych. Patentowaniu podlega więc wynalazek, który jest wspomagany komputerowo, czyli taki, którego realizacja wymaga użycia sprzętu dającego się zaprogramować.
Jeszcze bardziej liberalne stanowisko prezentuje Europejski Urząd Patentowy. W oparciu o dotychczasowe orzecznictwo tego organu, można stwierdzić, iż co prawda zasadą pozostaje to, że programów komputerowych „jako takich” nie można opatentować, jednakże można już opatentować oprogramowanie, które wywołuje dalszy skutek techniczny, co można by sprowadzić do twierdzenia, że opatentować można po prostu wynalazek, który wykorzystuje w swoim działaniu program komputerowy bądź aplikację. Właśnie ten „dalszy skutek techniczny” powodowany przez oprogramowanie decyduje o jego technicznym, nie-abstrakcyjnym charakterze. Zatem uproszczając, program komputerowy rozumiany jako ciąg instrukcji nie powoduje żadnego skutku technicznego sam w sobie, jednakże po zainstalowaniu go w urządzeniu czy module może sterować np. częścią większego mechanizmu, i w konsekwencji wywoływać skutki techniczne.
Podsumowując można zauważyć, że kwestia możliwości patentowania oprogramowania jest dość złożona. Co do zasady programy komputerowe czy aplikacje jako takie nie mogą zostać objęte ochroną patentową ani na poziomie europejskim, ani w Polsce. W praktyce jednak istnieje możliwość opatentowania wynalazku, który jest wspomagany oprogramowaniem. Chronione jest wtedy rozwiązanie jako całość, a nie sam program. Granica pomiędzy niepatentowalnym oprogramowaniem, a patentowalnym wynalazkiem przez nie wspomaganym nie jest łatwa do wychwycenia, co w konsekwencji pozostawia pewną furtkę…
Radca prawny Toruń - Marcin Chowaniec, zajmuje się Prawem Własności Przemysłowej oraz prawami autorskimi.
Z potrąceniem (łac. compensatio) mamy do czynienia wówczas, gdy dwie osoby są wobec siebie zarówno wierzycielami (osoba, której trzeba zapłacić), jak i dłużnikami (osoba, która musi zapłacić). Potrącenie ma wiele funkcji m.in. funkcja gwarancji, egzekucyjna oraz zapłaty. Przykład: Pan X winien jest Panu Y 100 zł, natomiast Pan Y winien jest Panu X 200 zł. Wystarczy użycie przez Pana Y „potrącam” i pozostaje dług Pana Y wobec Pana X w wysokości 100 zł.
Istnieją dwa rodzaje potrąceń- ustawowe oraz umowne. Pierwsze z nich regulowane jest przepisami Kodeksu cywilnego. Do potrącenia wówczas dochodzi bez zgody jednej strony, nierzadko wbrew woli jednej ze stron. Jest to jednostronna czynność prawna. Istnieje kilka warunków, aby doszło do tego rodzaju potrącenia. Po pierwsze, jak wskazuje art. 498 kodeksu cywilnego:
Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku […]. Zatem, istotne w potrąceniu ustawowym jest to, aby wierzytelności były tożsame rodzajowo np. obie są wierzytelnościami pieniężnymi lub obie wierzytelnościami co do rzeczy tego samego gatunku oraz tej samej jakości. Ważne jest, aby obie wierzytelności były zaskarżalne oraz wymagalne. Czym zatem jest wymagalność? Jest to stan, w którym świadczenie powinno być przez dłużnika spełnione. Poprzez potrącenie, obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niżej. Wówczas, gdy jest to wierzytelność pieniężna na tą samą kwotę, to umarzana jest ona w całości. Potrącenie nie wymaga żadnej formy. Potrącenie ma również pewne wyjątki. Chronią one prawa określonych jednostek. Są to jak wskazuje art. 505 Kodeksu cywilnego: wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania, wierzytelności nie ulegające zajęciu; wierzytelności, które wynikają z czynów niedozwolonych oraz wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne. Potrącenie umowne polega, jak sama nazwa wskazuje na umowie, czyli na porozumieniu między stronami. Nie jest ono uregulowane w kodeksie. Potrącenie to może być stosowane pomiędzy dwoma przedsiębiorcami, osobami fizycznymi, jak i pomiędzy przedsiębiorcą, a osobą fizyczną. Obie osoby muszą zgodzić się na wzajemną kompensatę. Ponadto, nie wymaga ono żadnej określonej formy. Strony dobrowolnie mogą ją wybrać, może być to zarówno porozumienie ustne jak i w formie pisemnej. Możliwe jest również zawarcie takiego porozumienia w sposób dorozumiany. Jednakże lepiej nie stosować tej formy, ponieważ w przypadku, gdy dojdzie do sporu przed sądem wówczas ważne tu będzie udowodnienie w jaki sposób doszło do kompensaty. Potrącenie to może, ale nie musi spełniać wymogów z artykułu 498 kodeksu cywilnego i następnych, nie jest również regulowane innymi przepisami prawa. Nie jest ważne czy wierzytelność jest wymagalna, bądź zaskarżalna.
Przedsiębiorcy, który dopiero co rozpoczynają swoją działalność, bądź osiągają niewielkie przychody, mają prawo do ulg w składkach. Na początku prowadzenia działalności, przez pierwsze 6 miesięcy przedsiębiorcy przysługuje ULGA NA START. Wówczas jest się zwolnionym z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, czyli ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, na Fundusz Pracy oraz na Fundusz Solidarnościowy. Co ważne, podczas trwania tej ulgi podlegasz obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i opłacasz tylko to ubezpieczenie. Warunki jakie należy spełnić to:
- należy podjąć działalność gospodarczą po raz pierwszy lub ponownie po minimum 60 miesiącach od zakończenia lub zawieszania ostatniej działalności
- nie wolno również wykonywać dla byłego pracodawcy tego, co robiłeś jako pracownik w bieżącym lub poprzednim roku. Czas trwania ulgi na start trwa maksymalnie 6 miesięcy. Zatem jak liczyć ten okres? Jeśli podejmiesz działalność gospodarczą pierwszego dnia miesiąca to liczymy ten miesiąc jako pierwszy miesiąc trwania ulgi. Jeśli natomiast rozpoczynasz działalność innego dnia niż pierwszy dzień miesiąca, wówczas czas trwania ulgi liczony jest od następnego miesiąca. Poniżej przykład.
Pan Zbyszek spełnił wszystkie warunki do skorzystania z ulgi na start. Rozpoczął działalność dnia 2 kwietnia 2022 roku. Okres, od którego liczona jest ulga rozpoczyna się od 1 maja 2022 roku. Wówczas Pan Zbyszek będzie zwolniony z opłacania składek społecznych do 31 października 2022 r.
Co jeśli Pan Zbyszek rozpocznie działalność 1 kwietnia 2022 r.? Wówczas okres, od którego liczona jest ulga rozpoczyna się 1 kwietnia 2022 r., a kończy się 30 września 2022 roku.
Co istotne, nie można przedłużyć okresu trwania ulgi, jeśli zawiesisz działalność gospodarczą w czasie korzystania z ulgi.
ULGA PREFERENCYJNA
Po skorzystania z ulgi na start mamy prawo do ULGI PREFERENCYJNEJ. Okres jej trwania wynosi 24 miesiące. Opłacasz wówczas składki społeczne od tzw. preferencyjnej podstawy wymiaru składek. Wówczas, przez 2 lata będziesz opłacać składki, od kwoty którą zadeklarujesz. Jednak nie może być ona niższa od 30 % minimalnego wynagrodzenia. W roku 2022 preferencyjna podstawa wymiaru składki wynosi 903 zł. Można zadeklarować opłacanie składek od większej kwoty. Wysokość kwoty, od której będziesz opłacać składki ma wpływ na wysokość świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, emerytalnego, rentowego oraz chorobowego. W przypadku, gdy zrezygnujesz z ulgi na start przed upływem okresu 6 miesięcy. Wówczas 24 miesiące ulgi preferencyjnej liczymy od dnia objęcia ubezpieczeniami społecznymi, czyli od dnia, który zostanie wskazany we wniosku, jednak nie wcześniej niż od dnia, w którym go zgłosisz. Warunki jakie należy spełnić, aby skorzystać z ulgi preferencyjnej to:
- w ostatnich 60 miesiącach kalendarzowych przed rozpoczęciem działalności gospodarczej nie prowadziłeś innej działalności,
- nie można wykonywać działalności na rzecz było pracodawcy, dla którego przed rozpoczęciem działalności wykonywałeś czynności, które obejmują zakresem Twoją działalność.
Muszą zostać one spełnione łącznie.
Pan Zbyszek rozpoczął działalność 1 kwietnia 2022 r. Skorzystał on z ulgi na start. Okres jej trwania kończy się 30 września 2022 r. Pan Zbyszek spełnił warunki ulgi preferencyjnej. Wówczas czas jej trwania liczymy od 1 października 2022 r., a kończy się 30 września 2024 r. Podczas trwania ulgi preferencyjnej jesteś objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
MAŁY ZUS +
Masz również możliwość skorzystania z małego ZUS +. Bardzo ważne jest, aby wniosek o mały ZUS+ złożyć w ciągu 7 dni od dnia, w którym zakończyłeś okres ulgi preferencyjnej. W przypadku przeoczenia tego terminu masz możliwość złożenia wniosku dopiero w okresie od 1 stycznia do 31 stycznia nowego roku. Korzystając z małego ZUS+ opłacasz niższe składki na ubezpieczenie społeczne. Podstawa jest ustalona proporcjonalnie do dochodu z działalności gospodarczej. Prawo do małego ZUS+ mają osoby prowadzące działalność gospodarczą zarejestrowaną w CEIDG lub są wspólnikami spółki cywilnej, a ich przychody za poprzedni rok (czyli za 2021 rok) nie przekroczyły 120 tysięcy złotych. Ponadto, musi być to osoba, która prowadziła działalność przez co najmniej 60 dni w poprzednim roku kalendarzowym. Czas trwania małego ZUS+ wynosi maksymalnie 36 miesięcy (3 lata) w ciągu ostatnich 60 miesięcy (5 lat) prowadzenia działalności. Poniżej przykład jak liczyć ten okres.
Pan Zbyszek w latach 2022-2024 spełnił warunki otrzymania małego ZUS+. Wykorzystał już zatem okres 36 miesięcy. Po tym czasie mały ZUS+ już mu nie przysługuje.
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 |
| 12/36 | 24/36 | 36/36 | DUŻY ZUS | DUŻY ZUS |
Pan Zbyszek w 2022 spełnił warunki małego ZUS+, natomiast w 2023 nie spełnił warunków, ponieważ jego przychody przekraczają dopuszczalny limit. W latach 2024-2025 znowu spełnił warunki małego ZUS+.
| 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 |
| 12/36 | DUŻY ZUS | 24/36 | 36/36 | DUŻY ZUS |
Podstawa wymiaru składki zależy od Twojego dochodu z zeszłego roku. Nie może być niższa od 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia (w 2022 roku jest to kwota 903 zł) i nie wyższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego (w 2022 roku jest to kwota 3553,2 zł). Aby obliczyć swoją podstawę warto skorzystać z kalkulatora dostępnego na stronie ZUS. Po wykorzystaniu 36 miesięcy małego ZUS+ wkraczamy na duży ZUS. Są to już standardowe składki. Najniższa możliwa podstawa wymiaru wynosi 60% przeciętnego wynagrodzenia (w 2022 roku jest to kwota 3553,2 zł).
Jak widać, przedsiębiorcom, którzy rozpoczynają swoją działalność przysługują pewne przywileje w sprawie opłacania składek w ZUS. Warto zastanowić się, z której z ulg skorzystać i która jest dla nas najbardziej korzystna.
Przeczytaj także o wakacjach od ZUS.
Nowo wprowadzona ustawa z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw przewiduje możliwość ubiegania się o wypłatę dodatku podmiotom wrażliwym. Wskazane świadczenie reguluje art. 26 ww. ustawy. W tym zakresie kluczową kwestią jest określenie tego, czym są „podmioty wrażliwe”. Ustawa przewiduje zamkniętą listę tych podmiotów:
Dodatek przysługuje wymienionym podmiotom:
Wskazany dodatek jest świadczeniem jednorazowym. Wysokość świadczenia ustala się na podstawie poniższego wzoru:
D = (Zk − Skp) x 0,4
gdzie poszczególne symbole oznaczają:
D – wysokość dodatku dla podmiotów wrażliwych, wyrażoną w złotych,
Zk – zakładany średni roczny koszt zakupu paliwa wykorzystywanego na potrzeby ogrzewania, stanowiący iloczyn jego średniej ceny zakupu obliczonej na podstawie dokumentów sprzedaży dotyczących roku dostaw 2022 oraz średniej rocznej ilości tego paliwa przyjętej do obliczenia Skp, wyrażony w kwocie brutto w złotych, przy czym dokumenty sprzedaży powinny obejmować co najmniej 50% średniej rocznej ilości paliwa przyjętej do obliczenia Skp
Skp – średni roczny koszt zakupu paliwa wykorzystywanego na potrzeby ogrzewania, obliczony z dwóch wybranych lat z okresu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o wypłatę dodatku dla podmiotów wrażliwych, stanowiący sumę iloczynów wykazanych na dokumentach sprzedaży cen zakupu tego paliwa oraz jego ilości, podzieloną przez dwa, wyrażony w kwocie brutto w złotych; w przypadku gdy dane główne źródło ciepła było wykorzystywane w okresie krótszym niż dwa lata poprzedzające złożenie wniosku o wypłatę dodatku dla podmiotów wrażliwych, obliczenia średniego rocznego kosztu są wykonywane dla tego okresu.
Złożenie wniosku
Wniosek o wypłatę dodatku dla podmiotów wrażliwych zawiera obliczenia wykonane na podstawie powyższego wzoru. Do wniosku załącza się oryginały lub kopie poświadczone urzędowo lub notarialnie za zgodność z oryginałem dokumentów potwierdzających uprawnienie do reprezentowania podmiotów wrażliwych, a także dokumenty sprzedaży będące podstawą do wykonania obliczeń. Wniosek składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce siedziby danego podmiotu. Wzór wniosku został określony w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 20 września 2022 r. w sprawie wzoru wniosku o wypłatę dodatku dla niektórych podmiotów niebędących gospodarstwami domowymi z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła (Dz. U. poz. 1976)
Termin na złożenie wniosku
Wniosek o wypłatę dodatku dla podmiotów wrażliwych należy złożyć w terminie do 30 listopada 2022 r. Wnioski złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że wbrew powszechnej opinii, obowiązek alimentacyjny w stosunku do dzieci nie kończy się z osiągnięciem przez nie pełnoletności.
Obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa pomiędzy zobowiązany a uprawnionym. Obowiązek ten ma charakter prawnorodzinny i wzajemny, gdyż krewni w linii prostej (np. rodzic – dziecko), rodzeństwo, powinowaci w linii prostej pierwszego stopnia (wyłącznie stosunek ojczym, macocha – pasierb) są wobec siebie zobowiązani do alimentacji, a jednocześnie uprawnieni, przy czym aktualizacja uprawnienia do żądania świadczeń alimentacyjnych następuje w przypadku spełnienia niezbędnych przesłanek wynikających z ustawy, tj. potrzeba zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb, których uprawniony samodzielnie nie jest w stanie zaspokoić, z zastrzeżeniem istnienia dodatkowej przesłanki w przypadku obowiązku alimentacyjnego między powinowatymi.
Oczywiście obowiązek alimentacyjny w relacji rodzic – dziecko jest rozłożony w czasie, gdyż zgodnie z art. 144 [1] k.r.o., zobowiązany nie może uchylić się od obowiązku alimentacyjnego względem małoletniego dziecka. Oznacza to, że każdym rodzicu ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnoletniego dziecka, a dopiero po uzyskaniu przez nie pełnoletności, zobowiązany może uchylić się od nałożonego obowiązku alimentacyjnego, oczywiście jeżeli uprawniony jest w stanie utrzymywać się samodzielnie lub żądnie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Oznacza to, że osiągnięcie pełnoletności przez uprawnionego, niekoniecznie prowadzi do wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, np. kontynuacja nauki w szkole ponadgimnazjalnej, którą uprawniony ukończy dopiero w wieku 19 lat.
Co do zasady obowiązek alimentacyjny wobec uprawnionego dziecka istnieje bez konieczności wydawania orzeczenia sądowego, zasądzającego na jego rzecz od zobowiązanego konkretną kwotę, przy czym kwota ta będzie płatna z góry do określonego dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat. Jednakże w sytuacji odmiennej, koniecznie jest stwierdzenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.
Niezależnie od tego, czy obowiązek alimentacyjny wynika z prawomocnego orzeczenia albo z zawartej ugody, to stwierdzenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego jest dokonywane wyłącznie przez sąd w drodze wytoczenia powództwa o ustalenie wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.
Wyłącznie prawomocny wyrok Sądu uchyla obowiązek alimentacyjny, oczywiście po przeprowadzeniu niezbędnego postępowania, m.in. dowodowego. Oznacza to, że zawarte oświadczanie pomiędzy stronami, a nawet jakiekolwiek ugody nie powodują wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.
Zgodnie z utrwaloną judykaturą, obowiązek rodziców dostarczania środków utrzymania i wychowania trwa dopóty, dopóki dziecko nie zdobędzie, stosownie do swoich uzdolnień i predyspozycji, kwalifikacji zawodowych, czyli do chwili usamodzielnienia się, i to niezależnie od osiągniętego wieku. Wówczas konieczne jest, aby dziecko osiągnęło odpowiedni stopień fizycznego i umysłowego rozwoju, potrzebnego do usamodzielnienia się i do uzyskiwania środków utrzymania z własnej pracy i z własnych zarobków.
Jednoznacznie ukształtował się pogląd, że pełnoletność z istoty rzeczy zmienia ogólną sytuację prawną dziecka, np. zawarcie związku małżeńskiego, ale nie determinuje ustania obowiązku alimentacyjnego obciążającego zobowiązanego, a najczęściej rodziców. Także ukończenie przez uprawnionego studiów lub uzyskanie zawodu nie zawsze przesądza o jego predyspozycjach do samodzielnego utrzymywania się, m.in. faktyczne problemy w znalezieniu pracy, niepełnosprawność, konieczność dalszej edukacji w celu wykonywania zawodu odpowiadającym jego dotychczasowym kwalifikacjom.
W zakresie świadczeń alimentacyjnych planowana jest nowelizacja poprzez dodanie art. 133 [1] k.r.o., który wprowadziłby instytucję „alimentów natychmiastowych”, mającej na celu sprawniejsze zagwarantowanie należnych małoletnim środków utrzymania. Jednym z istotnych założeń tej instytucji, to ma ona dotyczyć dzieci, uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych, które przed wejściem w życie ustawy nie występowały o zasądzenie alimentów. Tym samym alimenty natychmiastowe nie będą miały zastosowania w sytuacji, w której dochodzić się będzie podwyższenia lub obniżenia alimentów w wyniku zmiany stosunków. Na tym etapie jest to wyłącznie projekt ustawy.
.
