Kwestia spadkobrania i podziału majątku jest niewątpliwie tematem, który potrafi poróżnić nawet najbardziej zżyte rodziny. Najczęściej to rodzice chcą jeszcze „za życia” uporządkować sprawy spadkowe i rozporządzić swoim dorobkiem wśród bliskich, pomimo ustawowego dziedziczenia. W sytuacji chęci szybszego rozstrzygnięcia kwestii majątkowych pojawia się zapytanie, w jaki sposób można przekazać majątek? W niniejszym wpisie omówione zostaną między innymi zagadnienia związane z potencjalnym niesprawiedliwym podziałem majątku przez rodziców. Zapraszamy do lektury!

Przepisanie majątku za życia rodziców – 3 sposoby

Rodzice chcący za życia przepisać majątek na dzieci mają możliwość przepisania go w ramach 3 sposobów, mianowicie:

  • umowa darowizny;
  • umowa dożywocia;
  • testament.

Pod pojęciem umowy dożywocia, która została uregulowana w art. 908-916 Kodeksu cywilnego, należy rozumieć przeniesienie własności nieruchomości na daną osobę w zamian za dożywotnie utrzymanie, czyli konieczne będzie przyjęcie zbywcy jako domownika, dostarczyć mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła czy zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie, a także wyprawić pogrzeb zgodnie z miejscowymi zwyczajami.

Poprzez umowę darowizny należy rozumieć to, że darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku (patrz art. 888 Kodeksu cywilnego).

Testament z kolei stanowi rozrządzeniem majątkiem jednego spadkodawcy na wypadek śmierci, zgodnie z zasadą swobody testowania. Może być on np. w formie aktu notarialnego bądź własnoręczny.

Przepisanie domu/mieszkania na jedno z dzieci a zachowek

W przypadku przepisania przez rodziców domu czy mieszkania w ramach darowizny na jedno z dzieci, pozostałe dzieci, które zostały przez rodziców pominięte – są uprawnione z tytułu zachowku, jeżeli nie otrzymały one wcześniej w ramach darowizny świadczenia, które wyczerpywałoby ich udział w spadku. Zachowku mogą dochodzić od obdarowanego. W pierwszej kolejności słów kilka o tym, czym jest zachowek. Mianowicie jest to instytucja prawna, która ma na celu ochronę interesów najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Opiera się ona na prawie do uzyskania przez te osoby korzyści określonych rozmiarów z jego majątku.

W kontekście zachowku istotne jest wspomnieć, że Kodeks cywilny, w art. 991 § 1, wskazuje na trzy kategorie osób uprawnionych do zachowku, z zastrzeżeniem, że byliby powołani do spadku z ustawy. Mianowicie są to:

  • zstępni;
  • małżonek;
  • rodzice.

Wyżej wymienionym należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału.

Oczywiście zachowek będzie przysługiwał, jeżeli dana osoba nie została wydziedziczona przez rodziców czy też uznana za niegodną dziedziczenia. Należy także pamiętać, że ramach wpisu TUTAJ informowaliśmy o najnowszych zmianach ustawodawcy w ramach art. 928 Kodeksu cywilnego oraz o rozszerzeniu katalogu przesłanek niegodności dziedziczenia.

Podsumowując, w sytuacji przepisania domu na jedno dzieci, jeżeli pozostałe dzieci zostały niesłusznie pominięte, wówczas po śmierci rodziców pozostałe dzieci mogą wytoczyć powództwo o zachowek przeciwko obdarowanemu. 

Przepisanie domu na jedno dziecko bez zgody drugiego

Jednak co w sytuacji, jeśli mamy dwójkę dzieci, a rodzice utrzymują stały kontakt tylko z jednym? Czy w takiej sytuacji można przepisać dom na jedno dziecko (np. w ramach testamentu), z którym rodzice mają kontakt? Co w przypadku, jeśli drugie dziecko dowiaduje się o tym i nie wyraża zgody? Czy istnieje wówczas możliwość przeniesienia własności nieruchomości w ramach testamentu na rzecz dziecka, z którym dani rodzice mają kontakt?

Oczywiście należy pamiętać o podstawowej zasadzie – swobodzie testowania. Spadkodawca ma pewien zakres uprawnień w dokonywaniu dyspozycji majątkiem na wypadek śmierci. Może oczywiście dokonać tzw. przepisania domu na jedno z dzieci, niemniej winien mieć na uwadze potencjalne roszczenie drugiego dziecka o zachowek, co zostało omówione wyżej.

Dlatego w sytuacji opisanej powyżej, rodzic może dokonać np. umowy o dożywocie z danym dzieckiem, z którym utrzymuje kontakt i w taki sposób dokonać przeniesienia własności nieruchomości. Od tej umowy nie należy się zachowek spadkobiercom.

Co zrobić przy niesprawiedliwym podziale majątku przez rodziców?

Oczywiście w takich okolicznościach ustawodawca chroni osoby, które zostały pominięte przy podziale majątku za życia rodziców. Mowa tutaj, chociażby o wspomnianej instytucji zachowku.

Każdorazowo warto także w takiej sytuacji skontaktować się z prawnikiem (tj. radcą prawnym czy adwokatem), doświadczonym we wspomnianych sprawach spadkowych, który to może pomóc w przypadku niesprawiedliwego podziału majątku przez rodziców.