Od 2 sierpnia 2026 r. stosowane są kolejne obowiązki wynikające z unijnego AI Act. Dotyczą one nie tylko firm technologicznych tworzących systemy sztucznej inteligencji, ale również przedsiębiorców wykorzystujących AI m.in. w obsłudze klientów, marketingu, przygotowywaniu treści, rekrutacji czy organizacji pracy.
Podstawą prawną jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji, czyli tzw. AI Act.
Od 2 sierpnia 2026 r. zastosowanie mają m.in. obowiązki dotyczące przejrzystości określone w art. 50 AI Act. W określonych przypadkach przedsiębiorca musi poinformować klienta lub inną osobę, że ma ona kontakt z systemem AI. Przepisy określają również zasady dotyczące oznaczania niektórych treści stworzonych lub zmienionych przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji.
Na poziomie krajowym stosowanie unijnego rozporządzenia uzupełnia ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, regulująca m.in. system nadzoru nad przestrzeganiem AI Act w Polsce.
AI Act nie dotyczy wyłącznie producentów oprogramowania. Obejmuje m.in. dostawców systemów AI, podmioty stosujące systemy AI, importerów oraz dystrybutorów.
W praktyce przepisy mogą dotyczyć przedsiębiorców z bardzo różnych branż. Będą to przykładowo:
– jeżeli wykorzystują systemy AI w sposób objęty przepisami.
Dla wielu przedsiębiorców najważniejsza będzie rola podmiotu stosującego system AI, czyli firmy korzystającej z gotowego narzędzia. Może to być chatbot obsługujący klientów, program analizujący dokumenty, system wspierający marketing albo narzędzie wykorzystywane przy rekrutacji pracowników.
To, jakie obowiązki ma konkretny przedsiębiorca, zależy przede wszystkim od rodzaju systemu AI i sposobu, w jaki jest on wykorzystywany.
Jednym z ważniejszych elementów nowych regulacji są obowiązki przejrzystości wynikające z art. 50 AI Act. Jeżeli przedsiębiorca wykorzystuje AI do bezpośredniej komunikacji z osobami fizycznymi, użytkownik powinien wiedzieć, że rozmawia z systemem sztucznej inteligencji, chyba że jest to oczywiste. Dotyczy to przede wszystkim chatbotów i wirtualnych asystentów obsługujących klientów.
Szczególne obowiązki dotyczą również niektórych treści wygenerowanych lub zmienionych przez AI, w tym materiałów typu deepfake. AI Act reguluje także stosowanie systemów rozpoznawania emocji i kategoryzacji biometrycznej.
Nie oznacza to jednak, że każdy tekst, grafika czy wiadomość przygotowana przy pomocy AI musi zostać oznaczona. Wszystko zależy od rodzaju treści, wykorzystywanego systemu oraz celu jego zastosowania.
AI Act uzależnia obowiązki od tego, do czego wykorzystywana jest sztuczna inteligencja i jakie ryzyko wiąże się z jej zastosowaniem. Rozporządzenie przewiduje m.in. praktyki zakazane, systemy wysokiego ryzyka, systemy objęte szczególnymi obowiązkami przejrzystości oraz pozostałe zastosowania AI, wobec których obowiązki są mniejsze.
Szczególne wymagania dotyczą systemów wysokiego ryzyka. Mogą to być rozwiązania stosowane m.in. w rekrutacji i zatrudnieniu, edukacji, bankowości i ocenie zdolności kredytowej, biometrii, infrastrukturze krytycznej, egzekwowaniu prawa, migracji czy wymiarze sprawiedliwości.
Przykładowo system AI, który automatycznie ocenia kandydatów do pracy lub pomaga decydować o zatrudnieniu, może podlegać znacznie dalej idącym obowiązkom niż program wykorzystywany jedynie do przygotowania projektu tekstu.
Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, jakie narzędzia wykorzystujące AI są używane w przedsiębiorstwie, w jakim celu oraz przez kogo. Następnie należy określić rolę przedsiębiorcy oraz sprawdzić, jakie obowiązki mają zastosowanie do poszczególnych systemów. Istotne jest również kontrolowanie sposobu korzystania z ogólnodostępnych narzędzi AI przez pracowników. Mogą być do nich wprowadzane dane klientów, dokumenty wewnętrzne, dane osobowe czy informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa.
W praktyce warto więc uporządkować zasady korzystania z AI, określić dopuszczalny zakres przekazywania danych, zweryfikować obowiązki informacyjne oraz przygotować odpowiednią dokumentację wewnętrzną.
Naruszenie AI Act może prowadzić do nałożenia administracyjnych kar pieniężnych. Ich maksymalna wysokość zależy od rodzaju naruszenia.
W przypadku naruszenia zakazu stosowania określonych praktyk AI kara może wynieść nawet 35 mln euro albo – w przypadku przedsiębiorstwa – do 7% jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, jeżeli wartość procentowa jest wyższa. Za naruszenie innych obowiązków przewidzianych w rozporządzeniu maksymalna kara może wynieść 15 mln euro albo do 3% światowego obrotu.
Dlatego zgodność z AI Act nie powinna ograniczać się wyłącznie do sprawdzenia, czy przedsiębiorstwo korzysta ze sztucznej inteligencji. Konieczna jest również analiza w jaki sposób, w jakim celu i wobec kogo wykorzystywane są poszczególne systemy.
Jeżeli prowadzisz działalność z którejś w wyżej wspomnianych branż, warto sprawdzić, czy AI Act nakłada na Ciebie dodatkowe obowiązki.
Nie wiesz, czy należysz do jednej z grup objętych AI Act albo czy nowe przepisy dotyczą Twojej firmy? Skontaktuj się z Kancelarią Radców Prawnych Chowaniec. Przeanalizujemy sposób wykorzystania AI w Twojej działalności, ustalimy, jakie obowiązki wynikają z AI Act i pomożemy przygotować firmę do zgodnego z prawem korzystania ze sztucznej inteligencji.
