Od 7 stycznia 2026 r. wchodzą w życie istotne zmiany w ustawie o podatku od spadków i darowizn, które mają realne znaczenie dla osób dziedziczących lub otrzymujących darowizny od najbliższej rodziny. Nowelizacja usuwa jeden z najbardziej dotkliwych wymogów formalnych - nieodwracalną utratę zwolnienia podatkowego z powodu spóźnionego zgłoszenia nabycia majątku.
Dotychczas zwolnienie z podatku dla najbliższej rodziny (tzw. Zerowa grupa podatkowa) było bezwzględnie uzależnione od zgłoszenia nabycia spadku lub darowizny na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy liczonymi od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo od dnia zarejestrowania notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, a w przypadku darowizny – od dnia jej wykonania. Termin ten miał charakter materialnoprawny, co oznaczało, że nie podlegał przywróceniu - nawet jeśli podatnik nie dochował go z powodów losowych, niezależnych od siebie.
W praktyce prowadziło to do sytuacji, w których osoby z najbliższej rodziny traciły zwolnienie i były opodatkowanie jak podatnicy z I grupy podatkowej, mimo że opóźnienie wynikało np. z choroby albo zdarzeń losowych.
Nowelizacja wprowadza możliwość przywrócenia sześciomiesięcznego terminu do zgłoszenia nabycia spadku lub darowizny, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Oznacza to, że opóźnienie nie będzie już automatycznie oznaczać utraty zwolnienia podatkowego.
Podatnik będzie mógł złożyć wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, jednocześnie składając formularz SD-Z2 do Naczelnika Urzędu Skarbowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania spadkobiercy/obdarowanego. Jeżeli organ podatkowy wcześniej wydał decyzję podatkową, a termin zostanie skutecznie przywrócony, decyzja ta będzie uchylona, a postępowanie podatkowe umorzone.
Nowe zasady obejmują przede wszystkim osoby należące do tzw. zerowej grupy podatkowej, a więc: małżonków, dzieci, wnuki, rodziców, dziadków, rodzeństwo, pasierbów, ojczyma i macochę. Zmiany dotyczą zarówno dziedziczenia, jak i darowizn, a także nabycia przedsiębiorstwa lub udziału w nim w drodze spadku (w tym zapisu windykacyjnego).
Co istotne, nie chodzi o automatyczne przywracanie każdego terminu – podatnik bowiem musi wykazać, że jego niedochowanie było niezawinione. Ustawa jednak po raz pierwszy daje realne narzędzie ochrony w sytuacjach losowych.
Nowelizacja wyrzuca nadmierny formalizm, który przez lata prowadził do nieproporcjonalnych konsekwencji podatkowych. Ustawodawca wyraźnie dostrzegł, że utrata pełnego zwolnienia podatkowego wyłącznie z powodu niezawinionego uchybienia terminowi była rozwiązaniem zbyt rygorystycznym.
Dlatego zmiana ta ma istotne znaczenie praktyczne dla podatników, którzy - mimo spełnienia materialnych warunków zwolnienia – dotychczas tracili je wyłącznie z powodów formalnych. W sprawach dotyczących podatku od spadków i darowizn, w tym w szczególności przy ocenie możliwości przywrócenia terminu do złożenia formularza SD-Z2, takie zagadnienia są przedmiotem bieżącej analizy w Kancelarii Radców Prawnych Chowaniec, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji podatnika oraz aktualnych zmian w przepisach.
