Nowelizacja ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawa budowlanego, która weszła w życie
z dniem 7 stycznia 2026 r., w istotny sposób zmienia zasady wnoszenia odwołań od decyzji o pozwoleniu na budowę. Zmiany te zostały wprowadzone w ramach nowelizacji przepisów proceduralnych dotyczących kontroli decyzji administracyjnych w procesie inwestycyjno-budowlanym i mają na celu ograniczenie przypadków nadużywania środków odwoławczych wyłącznie w celu blokowania inwestycji. Zmiana ta ma jednak konsekwencje także dla osób, które chcą chronić swoje prawa w sposób uczciwy i zgodny z prawem.
Odwołanie od decyzji o pozwoleniu na budowę, przysługujące na podstawie art. 127 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie może już ograniczać się do ogólnego zakwestionowania rozstrzygnięcia organu. Zgodnie z nowymi przepisami, pismo odwoławcze musi zawierać konkretne zarzuty wobec decyzji, określone żądania oraz dowody, na których strona opiera swoje stanowisko (art. 10b §1 Prawa budowlanego). Brak któregokolwiek z tych elementów skutkuje wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych.
W praktyce oznacza to, że strona odwołująca się jest zobowiązana już na etapie wniesienia odwołania wskazać, jakie przepisy prawa – jej zdaniem – zostały naruszone, a także wykazać, w jaki sposób decyzja o pozwoleniu na budowę ingeruje w jej interes prawny. Odwołanie przestaje tym samym pełnić funkcję czysto formalnego środka „wstrzymującego” inwestycję, a staje się instrumentem wymagającym merytorycznego przygotowania.
Nowelizacja przewiduje jednocześnie mechanizm ochronny polegający na obowiązku wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych odwołania, jeżeli nie spełnia ono nowych wymogów. Organ drugiej instancji nie może zatem automatycznie pozostawić odwołania bez rozpoznania, lecz powinien wyznaczyć stronie termin do jego uzupełnienia. Mechanizm ten wpisuje się w szerszą koncepcję stopniowania reakcji organów administracji, analogiczną do procedur nadzorczych przewidzianych w art. 50–51 ustawy – Prawo budowlane, w tym tzw. mechanizmu „żółtej kartki”, polegającego na uprzednim pouczeniu inwestora i wyznaczeniu terminu na usunięcie naruszeń przed zastosowaniem.
Należy jednak mieć na uwadze, że mechanizm ten w praktyce wydłuża postępowanie
oraz przenosi ciężar odpowiedzialności na stronę postępowania. Brak reakcji na wezwanie
albo nieprawidłowe uzupełnienie odwołania może skutkować jego pozostawieniem bez rozpoznania, a tym samym definitywną utratą możliwości merytorycznego zakwestionowania decyzji o pozwoleniu na budowę.
Nowe przepisy wzbudzają wątpliwości co do ich wpływu na konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Odwołanie od decyzji o pozwoleniu
na budowę pełni bowiem funkcję nie tylko formalną, ale przede wszystkim kontrolną – umożliwia ponowne, merytoryczne zbadanie sprawy przez organ wyższej instancji.
Wprowadzenie obowiązku wskazywania zarzutów i dowodów już na etapie odwołania powoduje, że strona nieposiadająca wiedzy prawniczej może mieć trudność z prawidłowym sformułowaniem swojego stanowiska. W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której decyzja organu pierwszej instancji nie zostanie poddana realnej kontroli, mimo że zawiera wady prawne.
Z perspektywy inwestorów nowe regulacje mogą ograniczyć przypadki instrumentalnego wykorzystywania odwołań wyłącznie w celu przedłużania postępowań. Z kolei dla właścicieli nieruchomości sąsiednich oraz innych uczestników postępowania oznaczają one konieczność bardziej świadomego i starannego działania już na etapie sporządzania odwołania.
W praktyce nowelizacja znacząco zwiększa wagę prawidłowej identyfikacji naruszeń prawa oraz ich powiązania z interesem prawnym strony, zwłaszcza w sprawach o podwyższonym stopniu skomplikowania technicznego lub planistycznego. Skoro nowe przepisy obowiązują od 7 stycznia 2026 r., już na etapie podejmowania decyzji
o wniesieniu odwołania zasadne jest skonsultowanie sprawy z profesjonalnym pełnomocnikiem. Radca prawny Marcin Chowaniec może pomóc w prawidłowym sformułowaniu zarzutów, wskazaniu właściwych dowodów oraz ocenie szans procesowych – zarówno poprzez wsparcie merytoryczne przy sporządzeniu odwołania, jak i poprzez kompleksowe reprezentowanie strony w postępowaniu odwoławczym
