Masa upadłościowa to kluczowy element postępowania upadłościowego - to właśnie z jej likwidacji (czyli spieniężenia składników majątku dłużnika) pokrywane są koszty postępowania oraz zaspokajane roszczenia wierzycieli. Dlatego tak istotne jest, co dokładnie wchodzi w jej skład, a co z niej podlega wyłączeniu. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest masa upadłościowa, jak ją definiować oraz jakie składniki majątku obejmuje.
Masa upadłości to pojęcie, które oznacza cały majątek osoby ogłaszającej upadłość - czyli wszystkie jej aktywa, które mogą posłużyć zaspokojeniu wierzycieli. Zgodnie z art. 61 Prawa upadłościowego, masa upadłości powstaje z dniem ogłoszenia upadłości przez sąd - niezależnie od momentu uprawomocnienia się postanowienia. Od tego momentu cały majątek upadłego staje się częścią masy, która zgodnie z zasadą optymalizacji, ma na celu jak najpełniejsze pokrycie roszczeń wierzycieli.
Ustalenia, co dokładnie wchodzi do masy upadłości, dokonuje syndyk, który sporządza szczegółowy spis inwentarza. Obecnie dokument ten tworzony jest w wersji elektronicznej i przekazywany do akt sprawy w systemie Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). Spis inwentarza obejmuje m.in. nieruchomości, ruchomości, środki pieniężne, prawa majątkowe i wierzytelności należne upadłemu. Oprócz tego syndyk odnotowuje również składniki majątku, których nie objął. Każda pozycja zostaje oszacowana, dzięki czemu znana jest orientacyjna wartość masy upadłościowej. Dowiedz się również - czym jest zakup od syndyka.
Co istotne, do masy wchodzą nie tylko składniki posiadane w dniu ogłoszenia upadłości, ale także te, które upadły nabędzie w trakcie trwania postępowania. Na tym etapie warto zastanowić się, czy każde mienie upadłego automatycznie trafia do masy upadłości, czy też istnieją wyjątki od tej zasady?
Masa upadłościowa to zbiór składników majątku upadłego, który zostaje przeznaczony na pokrycie kosztów postępowania oraz spłatę wierzycieli. Po zgromadzeniu i oszacowaniu majątku, dochodzi do jego podziału zgodnie z zasadami określonymi w Prawie upadłościowym:
Zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego, masa upadłości obejmuje cały majątek, jaki przysługuje dłużnikowi w dniu ogłoszenia upadłości, a także ten, który zostanie nabyty przez niego w toku postępowania. Istotne jest, że do masy upadłości nie zaliczają się zobowiązania upadłego - nie są one częścią majątku, lecz obciążają masę i to z niej są regulowane. Mówiąc prościej, masa upadłościowa to wszystkie zbywalne prawa majątkowe (czyli aktywa), które mogą zostać spieniężone w celu zaspokojenia wierzycieli.
Do najczęstszych składników masy upadłości należą m.in.:
Warto jednak pamiętać, że ustawodawca przewidział wyjątki - nie wszystkie składniki majątku dłużnika mogą zostać objęte masą upadłości. Szczegółowe wyłączenia zawarte są w art. 63–67a ustawy i zostaną omówione w kolejnym akapicie.
Choć masa upadłościowa obejmuje szeroki zakres majątku dłużnika, ustawodawca przewidział istotne wyjątki. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy - Prawo upadłościowe, do masy upadłościowej nie wchodzą cztery konkretne grupy mienia, które zostały ustawowo wyłączone z postępowania upadłościowego. Są to:
Powyższe wyłączenia mają na celu ochronę podstawowych środków do życia dłużnika oraz zachowanie równowagi między interesem wierzycieli a przepisami szczególnymi. Dzięki nim postępowanie upadłościowe zachowuje elementy sprawiedliwości i proporcjonalności. Postępowanie restrukturyzacyjne a upadłościowe?
Chociaż co do zasady masa upadłościowa obejmuje cały majątek upadłego, prawo przewiduje liczne wyjątki, w których określone składniki - mimo że formalnie należą do dłużnika - nie zostaną włączone do masy. Wiele z tych wyłączeń ma na celu ochronę godności osoby upadłej i zapewnienie jej minimalnych środków do życia. Dobrym przykładem jest część wynagrodzenia za pracę, która zgodnie z przepisami nie może zostać zajęta i tym samym nie trafia do masy upadłości.
Z masy wyłączone są także środki zgromadzone w zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, przeznaczone na pomoc dla pracowników i ich rodzin, o ile są one przechowywane na wyodrębnionym rachunku.
Ważną grupą wyłączeń są również te, które wynikają z Kodeksu postępowania cywilnego - podobnie jak w egzekucji komorniczej, nie można zająć m.in. podstawowych przedmiotów domowych, odzieży codziennej, niezbędnych narzędzi do pracy, czy świadczeń socjalnych, takich jak 500+.
Istnieją również wyjątki techniczne, mające na celu zapewnienie spójności przepisów z innymi ustawami. Przykładowo, nie wchodzą do masy upadłości środki z tytułu realizacji zastawu rejestrowego lub hipoteki w części przypadającej innym wierzycielom, jeśli upadły pełnił rolę administratora zabezpieczenia. Podobnie - wyłączone są środki pieniężne objęte blokadą rachunku podmiotu kwalifikowanego, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej.
W sytuacjach, gdy pojawiają się wątpliwości co do przynależności danego składnika do masy upadłości, możliwe jest złożenie wniosku do sędziego-komisarza o ich rozstrzygnięcie (art. 63a p.u.). Natomiast jeśli osoba trzecia twierdzi, że składnik majątku błędnie został zakwalifikowany jako należący do upadłego, może ona wystąpić z formalnym wnioskiem o jego wyłączenie z masy. W przypadku odmowy, przysługuje jej ścieżka odwoławcza, a nawet możliwość złożenia pozwu o wyłączenie majątku przed sądem upadłościowym.
Choć definicja masy upadłościowej wydaje się stosunkowo prosta - obejmuje cały majątek upadłego - rzeczywistość prawna jest bardziej złożona. Liczne wyjątki mają zapewnić równowagę między interesem wierzycieli a ochroną praw i podstawowych potrzeb osoby, która ogłosiła upadłość.
Zarządzanie masą upadłościową należy do zadań syndyka. Zgodnie z art. 308 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe, po sporządzeniu spisu inwentarza i sprawozdania finansowego albo po złożeniu pisemnego sprawozdania ogólnego – dopiero wówczas syndyk może przeprowadzić likwidację masy upadłości. W kontekście zarządzania masą upadłościową warto wskazać, że likwidacja masy upadłości może być wstrzymana przez sędziego-komisarza w dwóch przypadkach:
Wstrzymanie likwidacji do czasu uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości może nastąpić z urzędu, jak i na wniosek.
Najprościej ujmując, likwidacja masy upadłości oznacza przekształcenie wszystkich składników majątkowych w środki pieniężne. W rezultacie „upłynnienia” składników majątkowych, pozyskane sumy wypłacane są wierzycielom upadłego celem zaspokojenia ich roszczeń. Należy pamiętać, że głównym celem postępowania upadłościowego jest to, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Tym samym możliwość zrealizowania tego celu pojawi się dopiero w wyniku likwidacji masy upadłości.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o upadłości konsumenckiej - czytaj dalej.
