Nierzadko osoby dysponujące pewnym majątkiem podejmują za życia pewne decyzje w zakresie planowania spadkowego. Ogólna zasada wynikająca z prawa cywilnego stanowi, że spadkodawca korzysta z pełnej swobody dysponowania swym majątkiem zarówno za życia, jak i na wypadek śmierci. Niemniej prawo przewidziało pewien mechanizm – zachowek, który ma na celu ochronę interesów osób najbliższych. W ramach niniejszego wpisu zastanowimy się nad możliwością przepisania majątku za życia a prawem do zachowku.

Przepisanie majątku za życia na dzieci – kiedy ma sens?

Przepisanie majątku za życia na dzieci będzie dobrym pomysłem, jeżeli rodzice będą chcieli uporządkować sprawy spadkowe, a tym samym odciążyć dzieci z formalności, kosztów sądowych czy innych procedur. Może być to także sposób, aby udzielić im wsparcia finansowego w przypadku przekazania środków pieniężnych. Należy pamiętać, że darowizny dokonywane w najbliższej rodziny zwolnione są z podatku od spadków i darowizn, ewentualnie w przypadku przekroczenia kwoty wolnej konieczne będzie dokonanie zgłoszenia we właściwym urzędzie skarbowym. Z całą pewnością przepisanie majątku za życia na dzieci ma wiele atutów, niemniej pamiętać należy także o pewnych ryzykach i konsekwencjach z tym związanych, takimi jak chociażby utrata kontroli nad majątkiem czy konflikty rodzinne.

Zachowek a przepisanie majątku za życia

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego, osobami najbliższymi spadkodawcy uprawnionymi do zachowku są:

  • zstępni,
  • małżonek oraz
  • rodzice spadkodawcy.

Roszczenie z tytułu zachowku przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli dziedziczyłaby z ustawy po danym spadkodawcy.

Roszczenie o zachowek nie będzie przysługiwać:

  • uprawnionemu, który został wydziedziczony,
  • spadkobiercy uznanemu za niegodnego,
  • małżonkowi wyłączonemu od dziedziczenia na podstawie art. 940 Kodeksu cywilnego, tj., jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione,
  • małżonkowi, spadkobiercy, który odrzucił spadek (art. 1020 Kodeksu cywilnego), oraz
  • spadkobiercy, który zrzekł się dziedziczenia (art. 1049 § 2 Kodeksu cywilnego).

Możliwe jest także zawarcie umowy zrzeczenia się prawa do zachowku na podstawie art. 1048 § 2 Kodeksu cywilnego.

Oczywiście należy pamiętać o podstawowej zasadzie – swobodzie testowania. Spadkodawca ma pewien zakres uprawnień w dokonywaniu dyspozycji majątkiem na wypadek śmierci. Może dokonać tzw. przepisania majątku na jedno z dzieci, bądź tylko na małżonka z pominięciem dzieci, czy też na osobę niespokrewnioną, niemniej należy mieć na uwadze potencjalne roszczenie uprawnionych o zachowek, co zostało omówione wyżej. Jak nie płacić zachowku?

Przepisanie majątku za życia na obcej osobie

Oczywiście możliwym jest na gruncie obowiązujących przepisów tzw. przepisanie majątku za życia na osobę niespokrewnioną. Można tego dokonać w ramach:

  • umowy darowizny,
  • umowy dożywocia,
  • testamentu.

Umowa dożywocia uregulowana została w art. 908-916 Kodeksu cywilnego. W ramach tej umowy możliwe jest przeniesienie własności nieruchomości na daną osobę w zamian za dożywotnie utrzymanie, czyli konieczne będzie przyjęcie zbywcy jako domownika, dostarczyć mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła czy zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie, a także wyprawić pogrzeb zgodnie z miejscowymi zwyczajami.

W ramach umowy darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Testament stanowi rozrządzenie majątkiem jednego spadkodawcy na wypadek śmierci, zgodnie z zasadą swobody testowania. Może być on np. w formie aktu notarialnego bądź własnoręczny.

Każdy z wyżej wymienionych sposobów ma swoje wady i zalety, dlatego decyzja powinna zostać poprzedzona szerszą analizą sytuacji prawnej i podatkowej danej osoby posiadającej dany majątek, oraz potencjalnego nabywcy.

W przypadku chęci uregulowania spraw dotyczących przepisania majątku warto skorzystać z pomocy radcy prawnego Toruń, który również udziela wsparcia prawnego w zakresie planowania spadkowego.